William Shakespeare'in 1604 yılında yazdığı Othello, dünya edebiyatının en etkileyici trajedilerinden biridir. Bu beş perdelik oyun, sadece bir aşk hikayesi değil; aynı zamanda kıskançlık, önyargı, manipülasyon, ihanet ve insanın duygularıyla hareket etmesinin getireceği felaketlerin derinlemesine bir incelemesidir. Othello, Shakespeare'in diğer büyük tragedyaları olan Hamlet, Macbeth ve Kral Lear ile kıyaslandığında benzersiz bir konuma sahiptir çünkü bu oyunda başkahraman bir kral değil, bir devletin hizmetinde olan siyahi bir komutandır.
Othello Oyununun Konusu ve Temel Kurgusu
Othello oyununun merkezinde, yıllarca savaşmış bir Mağribi siyahi komutan ile Venedikli beyaz bir kızın dizginlenemez aşkı yer alır. Oyunun başında, Othello Venedik Cumhuriyeti'nin hizmetinde başarılı bir asker olarak tanıtılır. Bununla birlikte, Othello'nun evliliği ve personel ilişkileri, Iago adındaki bir astının intikamcı planları sonucunda tamamen mahvolur.
Oyunun kurgusu oldukça sıkı bir şekilde oluşturulmuştur. Iago, yerine Cassio adındaki başka bir adamı teğmen olarak terfi ettiren Othello'yu yok etmeye kararlıdır. Iago, Othello'ya karşı planını geliştirirken, sahne içinde sahneler yaratarak manipülasyonun en güzel örneklerini sergiler. O, farklı karakterleri karşılaştırır ve izleyiciyi üçüncü bir perspektiften gözlemci konumuna getirerek, gerçekliğin ve görünüşün arasındaki farkları vurgular.
Desdemona, oyunun merkezindeki kız kahramanı, Othello'ya gizli bir şekilde evlenmiş bir Venedikli kızıdır. Roderigo adındaki başka bir karakter ise Desdemona'ya aşık olması nedeniyle hikayeye ek bir katman ekler. Türk filosunun fırtınada yok edildiğinin keşfedilmesiyle oyunun gerginliği artmaya başlar.
Iago'nun Manipülasyon Planları ve Kötülüğün Sanatı
Othello oyunundaki gerçek kahraman paradoksik bir şekilde Iago'dur. Iago, oyunda tüm olabilecekleri önceden söylemekte ve Othello'yu adım adım yok etme planını izleyiciye anlatmaktadır. Bu teknik, Shakespeare'in trajedisini neredeyse bir polisiye hikayesi veya Sherlock Holmes romanı gibi sunmasını sağlar.
Iago'nun ilk hamlesi, Cassio'yu sarhoş etmek ve onu Roderigo ile kavga etmeye teşvik etmektir. Bu kavgadan sonra Othello, Cassio'yu suçlar ve onun sıralamasını koparır. Cassio'nun görevinden alınması, Iago'nun daha büyük planının ilk adımıdır. Daha sonra Iago, Cassio'ya, Desdemona'ya kocasını kendisini ikna etmeye söylemesi için bir fırsat olup olmadığını sorar.
Iago'nun en güzel hilesi, Desdemona'nın mendilini kullanmasıdır. Desdemona'nın gezisine katılan Emilia, Desdemona'nın düştüğü bu mendili alır ve Iago onu alarak saklar. Daha sonra Iago, bu mendili kullanarak Othello'ya, Cassio ve Desdemona arasında bir şeyler olduğuna ve kendisinin Othello'nun tek güvenilir muhatabı olduğuna kendisini ikna eder. Bu manipülasyon o kadar etkilidir ki, Othello sonunda Iago'yu teğmen olarak terfi ettirir.
Iago, kelimelerin gücünü mükemmel bir şekilde kullanır. Oyun, aşk ve kıskançlık hakkında bir oyun olduğu kadar, kelimelerin oyunbazlığını ve gücünü ortaya koyan bir yapıt olarak da işlev görmektedir. Iago'nun söyledikleri, Othello'nun gerçekliği algılayış biçimini tamamen değiştirir ve "yeşil gözlü canavar" olan kıskançlığın zeminini hazırlar.
Kıskançlık: Oyunun Merkezindeki Duygu
Othello oyununda işlenen beş ana temadan biri, hatta belki de en önemlisi, kıskançlıktır. Shakespeare, Othello karakterini kontrol edilemeyen kıskançlıktan muzdarip biri olarak yazar. Bu kontrol edilemeyen kıskançlık, Othello'nun yoğun arzu ve aşk beslediği eşini öldürmesine kadar uzanır.
Oyundaki önyargılı karakterler, Othello'yu ırkına göre bir hayvan ya da canavar olarak aşağılarken, Othello'nun erkekliği ve onuru, onu anlaşılır bir şekilde konuşma yeteneğinden yoksun bırakan sara krizlerine girerek canavara benzer hale getirir. Othello, kıskançlığın etkisi altında, gerçekleri göremez hale gelir ve Iago'nun sunduğu yanlış görüntüyü hakikat olarak kabul eder.
Oyunun en meşhur alıntısı tam da kıskançlığı tanımlar: "Ey kıskançlık, efendim dikkat et; Yeşil gözlü canavar, beslediği eti taklit ediyor." Bu alıntı, kıskançlığın insanı nasıl denetleyemez bir hale getirdiğinin ve gerçeklik algısını nasıl çarpıttığının mükemmel bir özeti niteliğindedir.
Önyargı ve Irkçılık: Oyunun Sosyal Boyutu
Othello, sadece bireysel bir trajedi değil; aynı zamanda toplumsal meseleleri de vurgulayan bir yapıttır. Oyunda işlenen önemli temalardan biri, önyargı ve ırkçılıktır. Othello'nun siyahi olması, oyunda çeşitli karakterler tarafından ona karşı duyulan ön yargıları tetikler.
"Mağripli" kelimesi, oyunun yazıldığı zamanlarda "beyaz olmayan kişi" anlamında kullanılmıştır. Oyundaki çeşitli karakterler, Othello'yu başlangıçta bir hayvan veya canavar olarak tanımlarken, bu ırkçı tutumun platonik boyutunu görmek mümkündür. Othello'nun başarıları ve Venedik'teki konumu, bu önyargıları tamamen ortadan kaldıramaz.
Shakespeare, bu oyununda, toplumun ve bireylerin önyargılarının, gerçeklik algısını nasıl etkilediğini gösterir. Othello, başarılı bir komutan olmasına rağmen, içinde yaşadığı toplumun ön yargılarından tamamen kurtulamaz ve sonunda bu ön yargılar, başına gelen trajedinin nedeni haline gelir.
Görünen ve Gerçeklik: Shakespeare'in Güvenilmez Gerçeklik Fikriyle Oyunması
Othello oyununda Shakespeare, güvenilmez gerçeklik fikriyle çeşitli şekillerde oynar ve gerçek gibi görünenin aslında göründüğü gibi olmayabileceğini sürekli olarak vurgular. Bu tema, oyunun kurgusunun merkezinde yer alır.
Iago, Othello'ya karşı planını geliştirirken, sahne içinde sahneler yaratır. Othello'nun Cassio ve Desdemona'nın konuşmasını izlemesini sağlar ve bu arada Othello, Cassio ile Bianca hakkında konuşmasını izler. Her durumda, Iago, Othello'yu manipüle eder ve böylece Othello, gerçekte olup bitenlerin gerçekliğini değil, Iago'nun görmesini istediği görünümü görür.
Bu oyunda, insanın gördüğü ve duyduğu, mutlaka gerçeği yansıtmayabilir. Iago'nun etkileyici konuşmaları ve planı, gerçekleri öyle bir biçimde örtebilir ki, Othello'nun gerçek durumu anlayması neredeyse imkansız hale gelir. Oyun, insanın duygularıyla hareket etmesinin getireceği felaketlerin bir örneğini sunar.
Erkeklik, Onur ve Cinsellik Temaları
Othello oyununda işlenen diğer önemli temalar arasında erkeklik, onur ve cinsellik yer alır. Othello'nun erkekliği ve onuru, oyun boyunca defalarca sorgulanır ve test edilir. Cassio ile ilgili ittihamlara karşı Othello'nun tepkisi, onun erkekliğine ve onuruna yapılmış bir saldırı olarak algılanır.
Oyundaki önyargılı karakterler, Othello'yu "canavar" olarak tanımlarken, bu tanım, Othello'nun erkekliğinin ve ırkının ötekileştirilmesini gösterir. Othello, bu ötekileştirmeye karşı direnmek için uğraşırken, kıskançlık onu sara krizlerine sokar ve o da gerçekten canavar gibi davranmaya başlar.
Desdemona karakteri ise oyunda kadınlık ve cinsellik temalarını temsil eder. Desdemona'nın Othello ile evlenmesi, Venedikli beyaz bir kızın siyahi bir komutanla ilişkiye girmesi, oyunun sosyal bağlamında çok büyük bir skandal olarak algılanır. Bu, oyunda işlenen cinsellik ve ırk temalarının kesiştiği noktayı gösterir.
Oyunun Sonucu: Trajedi ve İnsan Doğası
Othello oyununun sonucu, Shakespeare'in trajedisinin tüm korkunçluğunu yansıtır. Iago, Roderigo'yu Cassio'yu öldürmesine ikna eder ve Othello, Desdemona'yı korkunç bir şekilde tedavi etmeye başlar. Roderigo, Bianca'yı terk ederken Cassio'ya saldırır, ancak Cassio zayıf bir şekilde incitilmiş olsa da, Iago tarafından gerçekten tehdit altına sokulur.
Iago (kılık değiştirmiş halde) Cassio'ya saldırır ve sonra yardım için sahneye gelmiş gibi davranarak oyunculuğunun doruk noktasına ulaşır. Iago onu sessiz tutmak için Roderigo'yu öldürür ve Bianca'yı Cassio'yu öldürmek için düzenlenmeye iter.
Othello, Desdemona ile Cassio hakkında karşı karşıya gelir ve onu boğarak öldürür. Fakat Emilia kısa bir süre sonra gelir ve yardım çağırır. Othello, mendili Desdemona'nın aldatması olayının bir kanıtı olarak gösterdiğinde, Emilia, Iago'yu anlar ve Iago'yu öfkeye göndererek Emilia'yı öldürerek onu ortaya çıkarır.
Othello Iago'yu bıçakladığında, Desdemona'nın öldürülmesi nedeniyle tutuklanır. Oyunun sonunda, Othello kendini gizli bir kılıçla öldürür. Bu trajik son, oyunun tüm temalarını - kıskançlık, manipülasyon, önyargı ve insan doğasının kötülüğü - bir araya getirer.
Othello'nun Diğer Büyük Tragedyalardan Farkı
Othello, Shakespeare'in öteki üç büyük tragedyası olan Hamlet, Macbeth ve Kral Lear arasında önemli farklar vardır. Othello ne Lear gibi bir kral, ne Hamlet gibi bir prens, ne de Macbeth gibi kral olma ihtirası olan ve bu ihtirası gerçekleşen bir soylu. Othello sadece Venedik devletinin hizmetinde bir komutandır.
Othello, öteki üç büyük tragedyadan farklı olarak daha "dünyasal" bir oyundur. Ağırlıklı konuları, aşk, evlilik, kıskançlık ve kötülüktür. Oyun ayrıca, tragedyadaki üç birlik kuralını yıkan ilk dram oyunu olarak da anılır. Hem trajik hem de komik öğeleri içinde barındırmasıyla da ilk olma özelliğine sahiptir.
Oyunun Sahnelenmesi ve Oyunculuk Boyutu
Othello oyununda oyunculuklar çok önemli bir rol oynar. Oyunun orijinal metninde Iago, oyunda tüm olabilecekleri önceden söylemektedir. Fakat oyundaki sahneleme metninde sahneler üzerinde yapılan kurgusal değişiklikler ile oyun bir Sherlock Holmes hikayesi gibi, polisiye metni gibi sunulmuştur.
Bu sebepten dolayı oyun seyredildiğinde oyunculuklar daha çok ön plana çıkmaktadır. Oyunun daha çok oyunculuklar üzerinden incelenmesi mümkündür. Oyunda kullanılan gerçekçi şiddet, özellikle Othello'nun damarını kestiğinde bileğinden çıkan kanın insanda harekete geçirdiği duygu, Grotowski'nin tiyatro düşüncesini akıllara getirmektedir.
Othello'nun Modern Çağda Önemi ve Relaksyonu
Othello oyunu, yazıldığı 1604 yılından bu yana, toplumsal meseleleri üzerine süregelen tartışmalarla ilgili olarak, modern çağda da oldukça önem arz etmektedir. Oyundaki ırkçılık, önyargı, cinsellik ve güç dinamikleri hakkındaki temalar, bugün de yaşadığımız sorunlarla parallellik göstermektedir.
Oyun, farklı adaptasyonlarda, çeşitli sanat formlarında yeniden yorumlanmaya devam etmektedir. Ressam Robert Rauschenberg gibi sanatçılar, Shakespeare'nin ünlü Othello oyununu ölüme nesnel gerçeklik ve ahlaki boyutlarıyla yaklaşarak, eserlerinde işlemişlerdir. Bu da, Othello'nun evrensel temalarının, zaman ve mekan sınırlarını aşıp, farklı sanat disiplinlerinde de hayat bulmasını göstermektedir.
Sonuç: İnsan Doğasının Karanlık Tarafı
William Shakespeare'in Othello oyunu, insanın duygularıyla hareket etmesinin getireceği felaketlerin ve manipülasyonun gücünün derinlemesine bir incelemesidir. Oyun, kıskançlık, önyargı, manipülasyon, ihanet ve kötülüğün çeşitli yüzlerini göstererek, insan doğasının karanlık tarafını açığa çıkarır.
Othello, başarılı bir komutan olmasına rağmen, duygularıyla hareket eder ve sonunda kendini ve çevresindekileri mahvettirir. Iago ise, kötülüğün nasıl başka insanları manipüle etmek için kelimeleri bir silah olarak kullanabileceğini gösterir. Oyun, seyircisine ve okurun birçok açıdan ders veren bir yapıttır ve Shakespeare'in trajedisinin gücünün en güzel örneklerinden biridir.
Kaynakça
- Storyboard That. (2024). "Venedik Moor'u Othello'nun Trajedisi: Özet". Erişim: https://www.storyboardthat.com/tr/shakespeare-plays/othello
- DergiPark. "Othello'nun kör noktası: Kelimelerin oyunbazlığı". Erişim: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/880966
- Gerçek Edebiyat. "Othello'nun özeti". Erişim: https://www.gercekedebiyat.com/haber-detay/othellonun-ozeti/12951
- İdil Dergisi. "Robert Rauschenberg eserlerinin Othello'nun yaşam ve ölüm temalarıyla incelenmesi". Erişim: https://www.idildergisi.com/makale/pdf/1526652153.pdf
- Truva Edebiyat Dergisi. "Othello / William Shakespeare". Erişim: https://www.truvaedebiyatdergisi.com/yazi/othello-william-shakespeare-640.html
- Tiyatro Online. "Othello Oyunu İnceleme ve Eleştirisi". Erişim: https://tiyatronline.com/tiyatro-bab-othello-oyunu-nceleme-ve-elestirisi-13263
- Kitap Diyarı. "Othello Özeti, Konusu ve Karakterleri". Erişim: https://kitapdiyari.com.tr/oyun/othello/
- Söylenti Dergisi. "Shakespeare'in 'Othello'su Ne Anlatıyor?: Othello Psikolojik Analizi". Erişim: https://www.soylentidergi.com/shakespearein-othellosu-ne-anlatiyor-othello-psikolojik-analizi/
