Tahta Giden Yol: Bir Ustanın Elleriyle Büründüğü Hikâye
Bazen bir hikâye, tenha bir vadide rüzgâr gibi başlar. Bazen bir tiyatro sahnesine adım atan gölge, yılların ve coğrafyaların yükünü omuzlarında taşır. Genco Erkal’ın sahneye taşıdığı “İmparator” oyunu, işte tam da böyle, tarihin çıplak avlusunda yankılanan bir sesti önce. Sonra yavaşça, herkesin kendi iç krallığının başında bir diktatör, bazen de yürekleriyle devirdiği bir kral olduğunu fısıldadı kulağımıza.
“İmparator”, Polonyalı savaş muhabiri Ryszard Kapuscinski’nin 1978 tarihli “İmparator: Bir Otokratın Düşüşü” adlı kitabından ve Colin Teevan’ın bu metne 2016’da kazandırdığı tiyatro uyarlamasından süzülüp gelir.[1] Genco Erkal, bu uyarlamanın dramaturgisini kendi elleriyle örmüş; kelimelere dokundukça biçim değiştirir gibi. Sahneye hem yönetmen, hem başoyuncu, hem çevirmen, hem de yorumcu olarak çıkmış bir sanatçının yüküdür bu. Her karede, her seste hem kendini hem bizi izleriz sahnede.
Tahtın Gölgesinde: Etiyopya, Selasiye ve İnsanlığın Kırık Aynası
Oyun, Afrika’nın kadim topraklarında, Etiyopya İmparatoru Haile Selasie’nin yarım yüzyılı aşkın saltanatının öyküsünü anlatır.[5] Fakat bu, yalnızca bir hükümdarın çöküşü değildir; bir çağın, bir rejimin, bir halkın kader çizgisidir anlatılan. Kimi zaman kahkahaya dönen, kimi zaman insanın içini burkan bir dille çizilir portresi iktidarın. Sahnenin başında, İmparator’un oda hizmetçisinin şaşkın ve sorgulayan sesi yankılanır:
“Şimdi her şey olup bittiğine göre durup düşünüyorum ve hayret ediyorum biz bu adama bunca yıl nasıl inandık?”[1]
İşte bu sorunun cevabında, yalnızca Etiyopya’nın değil, insanlığın felaketlerle dolu kaderine de bir ağıt saklıdır. Oyun, tahttan başlayıp “Geliyor, Geliyor”ya, oradan da kaçınılmaz “Çöküş”e ilerlerken, seyirciyi geçmişin ve bugünün, yakın olanın ve uzak olanın apansız aynasında baş başa bırakır.[1] Her karakter bir başka nedamet; her replik, bir başka yüzleşmedir.
Bir İnsanı İzlemek: Genco Erkal’ın Gölgesinde Onlarca Yüz
Genco Erkal bu oyunda yalnızca birini değil, birden fazla ruhun gömleğini giymiş bir anlatıcıdır. Baş Şoför olur, Üçüncü Kapının Bekçisi olur,[1] bazen bir Kese Taşıyıcı, bazen istihbarat nazırı… Her seferinde başka bir figürün gölgesine doğru uzanırken, aslında her birimizde saklı olan boyun eğmişliğe, korkuya, sadakate ses verir. Erkal’ın sesi, kimi zaman bir halkın öfkesini, kimi zaman yalnız kalmış bir insanın kırılganlığını taşır sahnenin dışına.
Enes Sarı’nın kısa rol geçişleriyle örülen bu anlatı, kuşatıcı bir bütünlük kazanır. Her yeni karakter, az önce kaybolan bir molanın yankısı, her yeni pasaj, tarihsel zincirde yeni bir halkadır.[7]
Sahne ve kostümlerin yalınlığı, duyguda zenginleşen bir sadelik sunar. Duygu Sağıroğlu’nun panoları çölün gölgeli renklerini çağrıştırırken,[1] Nazım Çınar’ın Afrika’ya özgü müzikleri oyunun tek düze atmosferinin derinleşmesine hizmet eder. Işıkta Hakan Özipek, giysilerde Özlem Kaya’nın imzası oyuna tamamlayıcı bir anlam katar: Sarayın eski debdebesi, şimdi solmuş, eskiyi anımsatan kostümlerde yaşamaktadır artık.
Tahtın Altındaki Gürültü: Bir Düşün Fısıltısından Bir Halkın Çığlığına
Her tiradda gerçeği mizahi bir dille çarpar yüzümüze Erkal. İtaatin ve sorgulamamanın, kişisel konforun toplumsal felakete giden yoluyla yüzleşiriz. Sanki tek bir ülkenin dramı değil de, tüm insanlığın yankısıdır bu anlatı. Öğrenci hareketlerinden sosyal protestolara, “Adalet, Reform!” çığlıklarından askeri darbenin ayak seslerine savrulurken, geçmiş ve bugün birbirine karışır.[1]
Haile Selasiye’nin 44 yıl süren mutlak tahakkümü ve ardından gelen tahtan indirilme, yalnız bir hanedanın değil, bir devrin ve toplumsal düzenin de çöküşüdür.[5]
Oyun boyunca seyirciye sık sık şu soru fısıldanır: “Bir imparatoru imparator yapan nedir?” Cevabı; dalkavuklar, emir erleri, korkudan susanlar, cesurca konuşamayanlardır. İmparatorun gerçek portresi, yalnızca tahta oturan adam değil, etrafındaki gölgelerdir.
İçsel Bir Kış: Yalnızlık, Sadakat ve Mazinin Yankısı
İnsan yalnızca iktidarıyla mı var olabilir? Bu sorunun yanıtı, oyunun en ince, en hüzünlü katmanlarında saklıdır. Genco Erkal’ın sesi, zaman zaman bir tepeyle gömülen yalnız bir kralın rüzgârda savrulan hareketlerini taşır. Göz önünde büyümüş, hiçbir zaman kendi olamamış, varlığı başkasının arzularında ve korkularında tutsak kalmış bir adamın trajedisidir anlatılan.
Sahne, zaman zaman bir mezar kadar soğuktur. Her replik, beton bir duvarın üstündeki çatlaklardan sızan ışık gibi ürperir. Sadakat duygusu, sınırları ve boyutları değişken bir dev aynası gibi döner. Çünkü bir zamanlar haşmetli olan her iktidarın altında, sessiz boyun eğenler ve onları izleyenler vardır.
Bilet Almanın Reddi: Seyirciliğin Anlamı ve Oyuna Katılmak
Bir tiyatro biletinin anlamı, yalnızca bir koltuğa oturmak değildir. Genco Erkal’ın “İmparator”unda bilet, içsel bir yolculuğun ve kendi imparatorluklarımızla yüzleşmenin anahtarı olur. Göz göze bakabilmek cesaret ister; geçmişi ve bugünü aynı anda sorgulayabilmek ayrı bir yara.
Oyunun tek perde ve üç bölümden oluştuğunu, süresinin yaklaşık 60 dakika olduğunu, sahnenin yaş sınırı anlamında 12 yaş ve üzeri için uygun ilan edildiğini not etmek gerekir.[2] Klasik bir drama yapısından çok, bir anlatı ve sarsıcılık harmanında akar zaman burada.
Sahnenin Yalın Özgürlüğü: Kostümler, Işıklar ve Mekânın Dili
“İmparator”, monumental dekorların ya da abartılı sahne araçlarının değil yalınlık ve bir avuç nesne üzerine kurulu bir şölen sunar.
- Sahne üzerindeki panolar, çölün sonsuz sükûnetine göndermedir.[1]
- Nazım Çınar’ın müzikleri, Orta Afrika’nın geleneksel tınılarını çağrıştırır; bu tınılar karakterlerin girdabında kaybolmuş seslere dönüşür.[1]
- Hakan Özipek’in ışık tasarımı, her köşede bir gölge, her gölgede başka bir geçmiş yaratır.
- Özlem Kaya’nın titizlikle seçilmiş kostümleri ise, artık sönmüş bir saltanatın solgun nişanesi gibidir.
Çürümüş Bir Şeyler Olduğunda: "Habeşistan Krallığı"nda ve Bizde
Bir tiyatro eseri, bazen bir ülkeden çok bir ruh durumuna, bir çağdan çok içsel bir arayışa ayna tutar. “Çürümüş bir şeyler var bu Habeşistan krallığında...”[3] Oyun boyunca, hem Haile Selasiye’nin sarayında hem kendi iç saraylarımızda o çürümüşlüğü ararız seyirci koltuğunda.
Colin Teevan’ın metnine hayat veren Genco Erkal, kendi tecrübesinden damıttığı bir çeviri ve dramaturjiyle,[7] farklı karakterlerin değişip aktığı bir nehir gibi akar. Her yeni yüz, Erkal’ın sesinden başka bir acı, başka bir endişe, başka bir özlemde yankı bulur.
Duruşun Gücü: Sahnede Bir Ömrün Birikimi
Genco Erkal’ın bu oyuna kattığı anlam, yalnızca tiyatroculuk maharetiyle değil, hayatı boyunca direnmiş, düşündürmüş ve karşı koymuş bir sanatçının duruşuyla şekillenir. Kendisi, metnin içinde yeniden doğan bir hikâyeci gibi, hem anlatır, hem sorgular, hem de parçalanmış bir insanlığın hikâyesini toparlar.
Her seyirci bir parça sarsılır bu oyunu izlediğinde, çünkü sözlerin, hareketlerin ardında başka anlamlar, başka yolculuklar saklıdır. Hükümdarların, dalkavukların, sessiz kalanların ve koca bir halkın öyküsü kadar, tek başına bir insanın, yani “biz”in öyküsüdür yansıtılan.[4]
İçsel Saraylarımız ve Sona Er(e)meyişimiz
Her insan, içinde bir saray taşır. O sarayın tahtında oturan bir imparator ya da o sarayın kalabalığında sessizce yolunu arayan bir hizmetli olabilir. “İmparator”, yalnızca büyük bir çöküşün epik, zamansız, yerinden edilmiş anlatısı değildir. Bir toplumun, bir dönemin, bir insanın içsel evrenini deşifre eden, sorgulatan ve bazen de çırılçıplak bırakandır.
Bir bilet aldığınızda, koltuğunuzda yalnızca bir hikayenin tanığı olmazsınız.
Aynı zamanda kendi iç yolculuğunuzun baş kahramanı, bazen de yitip giden umudun son taşıyıcısı olursunuz.
Bilet Arayışının Felsefesi: Neden “İmparator” izlenir?
Bazen bilet almak, bir tiyatro salonuna girmek, bambaşka bir gezegene ışınlanmak gibidir. Herkesin yanında oturan bir başka yalnızlık, her bilette başka bir soru saklıdır. Neden izlenir “İmparator”?
- Çünkü büyük lafların, tantanalı sözlerin ardında unutulmuş, gölgede kalmış bir gerçeği arar insan.
- Çünkü bir dönemin yalnızca tarih kitaplarında değil, bugünün sokaklarında ve kendi iç evrenimizde de yankılandığını duymak isteriz.
- Çünkü insan dediğimiz, daima yozlaşmanın, itaate sapmanın, yeniden başkaldırmanın ve yeniden kaybolmanın eşiğinde yaşar.
Oyundan Bir Dize, Hayattan Bir Yankı
Sözlerin nehir olduğu, duygunun zamandan bağımsız bir hazineye dönüştüğü o anlarda, sahnede Genco Erkal’ın sesiyle yankılanır şu cümle:
“Bir imparatoru imparator yapan, ona itaat eden, ondan medet uman, ona boyun eğenlerdir.”[1]
Ve bazen, seyirci koltuğunda otururken hepimiz o itaatin, o korkunun, o üzerimize sinmiş çaresizliğin sahibi olduğumuzu anlarız.
Etkinliğe Katılmak İçin: Bilet Bilgileri ve Yaş Sınırı
Oyun, farklı şehirlerde ve sahnelerde sergilenmekte olup “biletinial” gibi güvenilir platformlardan bilet temin edilebilir.[2][7] Tek perde olarak sahnelenen, yaklaşık 60 dakika süren, 12 yaş üstü seyirciye hitap eden bu eser, Türkiye tiyatro sahnesinin güncel ve yıkıcı metinlerinden biri olarak öne çıkıyor.[2][7] Biletlerin hızlıca tükeneceğini hesaba katmak, bu iç yolculuğa geç kalmamanın küçük bir detayıdır sadece.
Genco Erkal’ın Özgünlüğü ve “İmparator”un Türkçedeki Yolculuğu
Colin Teevan’ın İngilizceye uyarladığı metin, Erkal’ın hem çevirisi hem de dramaturjisinde yeniden yoğrulmuş.[7][8] Bu çeviri ve sahneleme, metne lokal bir ruh, evrensel bir yankı katıyor. Oyunun eşlikçisi Enes Sarı’yla yakalanan sahne içi dinamizm, metni daha da çok katmanlı hale getiriyor. Sade ama etkileyici kostümler, özgün sahne tasarımı ve hikayeye hayat veren müziklerle tamamlanan gösterim, seyircinin hafızasında derin izler bırakıyor.
Bir Oyun Değil, Bir İç Hesaplaşma: Seyirciye Fısıldananlar
Her tiyatro gösterisi bir toplumsal buluşmadır; “İmparator” ise bundan fazlası.
Oyun boyunca, devrik kralların lanetiyle kendi iç korkularımız çatışır. Her replikte sıradanlığın, her gözyaşında geçmişin izini taşırız. Bu hikâyede, insanlık tarihinin büyük günahı, seyirciyle birleşip evrensel bir ağıda dönüşür.
Yıllar geçse de bu büyülü zamandan, her bilet bir başka ses olur salonda: “Bizi eskisinden farklı kılan nedir?”
Genco Erkal her oyununda olduğu gibi bu oyununda da bizi beklenmedik bir sona değil, bitmeyen bir sorgulamanın ortasına bırakır.
Kapanırken: Bir Biletin ve Bir Hikâyenin Ardında Saklı Olanlar
Bir tiyatro bileti bazen yalnızca bir aksesuar, bazen bir insanın kendini keşfettiği bir yolculuğun ilk adımıdır. “İmparator”, uğultulu günlerin, kaybolmuş umutların, yitirilen özgürlüklerin ve yeninden inşa edilen benliklerin hikâyesidir.
Eğer koltuklar, yalnızca sahneyi izlemek için değil, kendi içimize bakmak için de oradaysa, bir gün bir “imparator”un çöküşüne değil; her insanın kendi tahtını devrimine de tanıklık ederiz.
Kaynakça
- [1] Cumhuriyet - Dikmen Gürün yazdı: Genco Erkal ve 'İmparator'
- [2] Biletinial - İmparator Tiyatro Oyunu
- [3] Şalom: “Çürümüş bir şeyler var bu Habeşistan krallığında” İmparator
- [4] Cumhuriyet TV - Genco Erkal son tiyatro oyunu İmparator’u anlatıyor
- [5] Tiyatrolar.com.tr - İmparator
- [6] YouTube - Genco Erkal’ın ‘İmparator’ Oyunu İlk Kez Seyirciyle Buluştu
- [7] Biletinial.com - İmparator | biletinial
- [8] ENKA Sanat - İMPARATOR
