Giriş: Dostlar, Bir Merhaba’ya Var mısınız?
Hazır mısınız? Zira bu yazı, “kültür balıkçısı” gibi tam tamına dipsiz, “yerel lezzet avcısı” gibi tam da damak tadında; hem renkli, hem duygulu, hem de lafı fazla dolandırmadan size “Bir Dostlar klasiği”nin peşinden gezdirip sahneden çıkana kadar bırakmayacak. Lafı hiç uzatmadan söyleyeyim: Genco Erkal ve onun Dostlar Tiyatrosu’ndan sahneye fırlayan biletlik heyecan, “Merhaba” oyunu ile koltuğunuza oturduğunuz anda sizi kükreyen bir lezzet, felsefe ve mizah fırtınasının içine atıyor. Üstelik menüde Aziz Nesin, Brecht, Can Yücel, Nâzım Hikmet ve William Shakespeare gibi yazarların en damakta kalan cümleleri var. Sizce de fazla leziz değil mi? Şimdi kolunuzu ısıtın, parmaklarınızı bilet almak için egzersiz yapın ve yazının devamında kuliste “kulis muhabbeti” yapmaya hazır olun!
Genco Erkal Kimdir? (Ve Neden Bilet İçin Kuyruğa Gireriz?)
Gelin, önce işin başrolüne bir göz atalım. Genco Erkal, yaşamı boyunca Türk tiyatrosunun önde giden, “kendi tiyatrosunu kendi kuran”, kendi rolünü kendi yazan, kendi yolunu kendi açan bir başına dev bir yolcudur. 1959’dan bugüne, her türlü kadroda, her türlü sahnede görünmüş, yetinmemiş, Dostlar Tiyatrosu’nu kurmuş, tek kişilik oyunların ülkemizdeki öncüsüdür. Öyle ki, Nikolay Gogol’un “Bir Delinin Hatıra Defteri”ni Türk tiyatrosuna uyarladığında sene 1965’tir ve tek kişilik oyunun ülkemizde adı sanı yoktur[1].
Ama esas büyük sıçrama, kendini adamışlığı ve sahneye karşı sorumluluğu ile, yıllar süren üretimin ardından Dostlar Tiyatrosu’nun kurulmasıdır. 1969’da “Merhaba” ile kucak açan bu ekolün içinden nice kült eser çıkar. Siyasi taşlamadan mizaha, hüzünden içimizi titreten türküye... 23 yıl boyunca Muammer Karaca Tiyatrosu’nda perdelere açılan, sonrasında İstanbul’un hangi köşesinde sahne bulursa nefes alan Dostlar Tiyatrosu, bugün bile hala “daha yolumuz bitmedi, yeni rolümüz var!” diyor[3].
Ve tabii ki, Genco Erkal’ın “Bir Delinin Hatıra Defteri”, “Keşanlı Ali Destanı”, “Aslan Asker Şvayk”, “Azizname” ve daha nice unutulmaz oyunlar ile Türk tiyatrosunun kilometre taşları arasına adını kazıdığını da unutmayalım[1][2]. Ve isterseniz sahneyi biraz aydınlatalım: Bu adam, sadece sahneye çıkmaz, ışıkları da yakar, perdelere yön verir, dahası, oyunları bizzat yazar ya da uyarlar, yani “tek kişilik bir ordu” dersek abartmış olmayız!
Merhaba Oyunu: Bir Usta’dan Müzikli, Şiirli, Edebiyatlı Selam
Şimdi odaklanalım! “Merhaba”, işte bu büyük sahne insanının; duygu, ironi ve hakikatin uyumunu buluşturan, adeta “ben buradayım” dedirten en taze harikasıdır. 2019 yılında ilk kez New York’ta seyirci karşısına çıkan oyunda, Genco Erkal hem yönetmen, hem oyuncu, hem de -dilerseniz- devlet tiyatrosunun önde giden koltuk değneği[4][8].
Ama “Merhaba”nın en büyük güzelliği, tek bir hayat hikayesinin yerini, beş büyük yazarın sesiyle hayatımıza dokunan bir tür edebiyat şölenine bırakmasıdır. Yani, sahnede bir anda Aziz Nesin’in ince zekası, Nâzım Hikmet’in başkaldıran şiiri, Brecht’in alaycılığı, Shakespeare’in ölümsüz dehası ve Can Yücel’in ustalıklı iğneleri arasında hop oturup hop kalkarsınız. Genco Erkal’ın “Benim yazarlarım” dediği bu dev isimlerin eserleriyle, geçmişin, günümüzün ve hatta geleceğin toplumsal panoramasına doğru muzip, ama düşündürücü bir yolculuktasınız[4][9].
Elbette “Merhaba” sıradan bir kolaj oyunu değil; gerçek anlamda müzikli gösteri tadında, çünkü sahneye Fazıl Say’dan Kurt Weill’e, Selim Atakan’dan Arif Erkin’e farklı bestecilerin eserleriyle zarifçe dokunmuş güçlü bir müzikal altyapı eşlik ediyor[4][6]. Eğer tiyatrodan yalnızca bir metin, biraz mimik bekleyenlerdenseniz, burada piyano ve basklarnet tınıları kulak zarınızı şenlendirmeye gelmiş, bilesiniz!
Oyunun dümeninde: sahne tasarımında Cihan Aşar, ışıkta Hakan Özipek, giyside Özlem Kaya, müzik yönetiminde Yiğit Özatalay, ve elbette sahnede bütün çılgınlığı ve asaletiyle Genco Erkal[4].
Merhaba’nın Temaları: Mizah mı, Hüzün mü, Toplumun Aynası mı?
Yüreğinizin neresine dokunsun isterseniz, “Merhaba” orada duruyor. Bir gece seyrederken aniden kahkaha atarken yakalıyor insanı; bir sonraki sahnede ise hüzne teslim oluyorsunuz. Çünkü siyasi taşlamadan toplumsal ironiye, umutsuzluktan dirence, öfkeyle karışık mizahın en rafine haline kadar geniş bir yelpazede omuz omuza dans ediyorsunuz.
Erkal burada, on yılların içinden süzülüp gelen bu “moral aşısını”, tam anlamıyla umut aşılamaya adıyor[4]. Zaten usta sanatçı, “Bu oyunun, üzerimize sinen umutsuzluğu silkeleyen bir tür moral aşısı işlevi görmesini umut ettim,” diyor ki sahnede alkışların yükseldiği ana kadar bu aşıya direnmek zor!
- Toplum eleştirisi: Aziz Nesin’in “biz bu hale niye düştük” sorusunu mizahla harmanlayan metinleri
- Şiirli başkaldırı: Nâzım Hikmet’in “dünyayı güzellik kurtaracak/ bir insanı sevmekle başlayacak her şey” türünden umut katarı dizeleri
- Epik ironi: Brecht’in politik taşlama ve mesafeli anlatımı
- Evrenin absürdlüğü: Shakespeare’in zaman dışı, ama ne hikmetse bugünden günümüze tercüme edilebilen evrensel bakışı
- İçki sofralarından devlet sakiniğine: Can Yücel’in toprağı bol mizahi hınzırlığı
Oyundan Kesitler: Bir Biletin Size Katabilecekleri
Hazır olun: “Merhaba”yı seyretmek demek, gözünüzün önünden geçen bir edebiyat şenliği, müzikli taşlama, şiirli direniş ve akıl dolu mizahla iç içe geçmiş bir hayat dersi demek. Burası yalnızca “tiyatro salonu” değil, hayata bir pencere açtığınız salon! O nedenle, oyundan çıktığınızda üstünüze sinen umut, içinizi kıpır kıpır eden cümleler, kafanızı kurcalayan sorular ve elbette mırıldandığınız o şarkı size eşlik edecek.
“Bir bilet ne kadar pahalı olabilir ki, sonunda buradan bir ömürlük moral ve elden geçirilmiş bakış açısı alıyorsunuz!” dedirtecek türden, hem de Türkiye’nin dört bir yanında izleyeni olduğu kadar, pandemide sahneler kapanınca da online gösterimlerle herkes evinin salonunu tiyatroya çevirdi.
- Bir salonda 500 kişiyle, bir avuç bile olsa aynı anda kahkahaya boğulmak
- Bilet sırası beklerken yanınızda heyecanla bekleyen farklı yaşlardan tiyatro dostlarının dedikodusuna kulak kabartmak
- Çıkışta o sakin ama tatlı “iyi ki gitmişiz” cümlelerini duymak
- Sahnedeki ustanın her mimiğini takip etmek ve bir kere daha “yaşasın tiyatro!” demek
Bilet Nasıl Alınır? Nerede İzlenir? Pratik Tavsiyeler ve Bilet Avına Çıkış Tüyoları
Şimdiki aşamada, “Evet, ben bu moral aşısını vücuduma işlemek istiyorum, bir bilet ne yapar?” diye soranlara gelsin. Oyun çeşitli sezonlarda İstanbul’un farklı sahnelerinde, bazen de Anadolu turnelerinde oynanıyor (zira Dostlar Tiyatrosu artık “gezgin” bir tiyatro olmanın hakkını veriyor)[3]. Pratikte şöyle tüyolar verebiliriz:
- Erken takip avantajı: Genco Erkal ve Dostlar Tiyatrosu’nun sosyal medya hesaplarını sıkı takibe almak bilet bulmak için altın değerinde!
- Yerel etkinlik platformları: Kadıköy’deki kültür-sanat portallarında, ilçelerin resmi kültür etkinlikleri programında “Merhaba” genellikle ayrıcalıklı yer bulur[9].
- Festival sezonu şansı: Oyunun genellikle İstanbul Tiyatro Festivali gibi özel etkinliklerde de sahnelendiğini unutmayın[5].
- Bilet dağılımı: Oyun bazen büyük salonlarda, bazen butik sahnelerde oynandığı için biletler bir anda tükenebilir; spontane biriyseniz elinizi çabuk tutun!
- Öğrenci indirimi: Öğrenciler ve 65 yaş üstü için zaman zaman kampanyalar oluyor, kulak dört açın!
Bir Biletin Bedelini Soracak Olursanız…
Tiyatro bileti fiyatları sahneden sahneye, ilçeden ilçeye değişir. Ama “pahalı” diyenleri kenara alıp, “bir kafede iki kahve içsen vereceğin parayı, burada bir ömür boyu unutamayacağın cümleye yatırıyorsun” diyebilirim. Biletler genellikle çok hızlı tükenir, özellikle Genco Erkal’ın canlı olarak rol aldığı performanslara bilet bulmak neredeyse “interneti hacklemekle” eşdeğer bir çaba ister!
Neden “Merhaba” Zamanın Ruhu İçin Hala Canlı?
Şimdi düşünün: 60 yılını tiyatroya adamış bir usta, nice siyasi badireden, toplumsal sarsıntıdan, ekonomik krizlerden, bir de üstüne pandemiden geçmiş. Ama hala çıkıp diyor ki: “Hayat, Merhaba diyerek başlar.” Bu yüzden onların “Merhaba”sı, sizin hayatınıza bambaşka bir anlam katacak. Çünkü orada, “her yeni gün bir umuttur,” diyen dizeler yankılanıyor.
Ve bu oyunun asıl güzelliği, her izleyenin kendi içinden bir şey bulması. Kimisi için en kuytudaki umudun yeniden canlanması, kimisi için gazetelerde köşe yazısı gibi topluma mizahla bakan bir pencerenin aralanması. Kısacası, “bu ülkenin yaşayan vicdanı” sahnede karşınızda, bir elde şarap kadehi, diğerinde Brecht kitabı, size göz kırpıyor.
Oyun Sonrası: Kulis Dedikoduları ve Tiyatro Sonrası Lezzet Tavsiyeleri
Bir tiyatro gecesi, hele ki Genco Erkal’lı “Merhaba” ise, tek başına bir kutlama sebebidir. Ancak “bileti alınca iş bitti” sanmayın; oyundan sonra yeni tanıştığınız dostlarla, oyun üzerine gevezelik edecek harika mekanlar bulabilirsiniz. Kadıköy Sahne veya Moda’daki gösterimlere gittiyseniz, oyun bitiminde:
- Bodrum Moda: Uğrarsanız; klasik patatesli börek ve demli çay lezzetiyle ünlü, oyuncu muhabbetine doyulmaz bir kafedir.
- Süreyya Operası civarı: Burası “opera sonrası tiyatro kritiği” için harika börekçiler, kafe ve barlara sahiptir.
- Hayal Kahvesi - Moda: Gecenin ilerleyen saatlerinde canlı müzik eşliğinde, oyunun etkilerini müzikle sindirmek için birebir!
Bir de “Genco Erkal’ın oynadığı yerde kim bilir hangi yazarın cümlesiyle karşılaşırım” diye düşünenler için, Kadıköy veya Beyoğlu’ndaki ikinci el kitapçılar, oyundan hemen sonra “ilham depolama” için en uygun varış noktası!
Dikkat: Mahallenizde Dostlar Tiyatrosu’nun oynayacağı gün kombinizi önceden belirleyin; gömlek ütüsüz, moral düşük gelmeyin. Çünkü Erkal’ın sahnedeki “Merhaba”sı süveteri daha cazip kılabilir!
Son Söz: “Bir Bilet Al, Kendine Merhaba De!”
Artık hazır olduğunuzu hissediyor musunuz? Yani, bir tiyatro gecesi, bir avuç moral, bir doz sanat dolu enerji ve elbette “lan, iyi ki gelmişim!” dedirten bir bilet. Çünkü unutmayın, Genco Erkal ile “Merhaba” demek demek, sadece bir koltuğa oturmak değil, tiyatronun sihriyle dünyaya yeniden göz kırpmak demektir.
Hem edebiyat sevene, hem mizaha doymayana, hem de içindeki çocuğu hala susturamayan yetişkine kucak açıyor “Merhaba”. Siz de bu hikâyenin bir parçası olmak isterseniz, sıradaki gösterim için pusuda bekleyin, bilet sırasına erken kalkın – inanın, ironinin, müziğin ve sahici duygunun başkenti o salondur!
Haydi o zaman, kendine bir iyilik yap ve Genco Erkal’ın “Merhaba”sının davetini kaçırma!
Kaynakça
- [1] tr.wikipedia.org/wiki/Genco_Erkal
- [2] tiyatroylailgilihersey.com/merhaba-genco-erkal/
- [3] tr.wikipedia.org/wiki/Dostlar_Tiyatrosu
- [4] sanatatak.com/genco-erkaldan-kalabalik-bir-merhaba/
- [5] tiyatro.iksv.org/tr/yirmiucuncu-istanbul-tiyatro-festivali-2019/genco-erkal-ve-dostlar-tiyatrosu-na-saygiyla-merhaba
- [6] mimesis-dergi.org/2019/02/sahnede-bir-saman-genco-erkaldan-merhaba/
- [7] tiyatrolar.com.tr/arsiv/merhaba
- [8] biletinial.com/tr-tr/tiyatro/merhaba-genco-erkal
- [9] kultursanat.kadikoy.bel.tr/tr/kadikoyde-kultur-sanat/merhaba-5-10-19
- [10] turkishcanada.org/genco-erkal-ve-dostlar-tiyatrosu-torontoda-merhaba-muzikli-oyun-20-eylul-2019-cuma-toronto/
