Seninle oturup, yazdığım her cümleyi birer kahve eşliğinde düşüneceğiz, çünkü “Açık Denizde” tiyatrosundan bilet alma serüvenini birlikte çekeceğiz. Gemiciler, rotaya geç bile olsan, korkma; bu yolculukta hem güleceğiz hem de “denizdeki” absürt komedi dünyasının derin sularına dalacağız.
Neden Absürd Komedi, Neden “Açık Denizde”?
Absürd kelimesi, hayata dair olağanın dışında, hatta bazen saçma gelen durumları anlatır. Tam da bu nedenle, “Açık Denizde” gibi bir oyun, yalnızca sahneyi değil, bilet alırkenki heyecanını, oyun sonrası girdiğin gündelik hayatı da etkiler. Çünkü absürd komedi, hayatın rutinlerine bir anda “bu da mı olur?” dedirtsin diye var. Seninle dalga geçer, güldürür, ama biraz da düşündürür.
Oyun, sonsuz bir denizde mahsur kalan üç kişinin, açlıkla ve sistemin çılgın kurallarıyla nasıl başa çıktığını anlatıyor. Denize, açlığa, saçmalığa karşı mücadele… Kulağa biraz ağır geliyor değil mi? Ama işin içine mizah girince, aslında her şeyin bir kargaşa hâline gelmesinin sebebini daha iyi anlıyor insan. Çünkü hayat bazen o kadar absürd ki, “Açık Denizde”deki karakterlere nasıl güldüğünün farkına bile varmadan, bir anda kendinin, asansördeki, pazardaki veya toplantı salonundaki hallerini hatırlıyorsun[2].
Bu tür bir oyunun biletini almak, aslında “ben bugün kendime farklı bir pencere açayım” demek. Tiyatro insanı, normalde bulamayacağı mizahı, o düşünce biçimini sahneli hâlde sunar. Ve bana sorarsan, absürd komedi izlemek, bir kere olsun dünyaya yan yana bakabilmenin en güzel yolu.
Absürd Komedinin Gücü
Absürd tiyatro, hayatın anlamsızlığını, sistemin saçmalığını ve insanın buna çözüm bulma çabalarını ironiyle, mizahla sorgular. Kimi zaman bir restoranda sipariş verirken, “acaba bunu istedim mi?” diye düşünürüz. İşte absürd komedi, gündelik böylesi sorgulamaları, en uç noktaya götürür ve “Açık Denizde” gibi eserlerde, aslında herkesin biraz saçma, biraz masum, biraz da çaresiz olduğunu gösterir. Karakterlerin yazgısı, evrenin keyfine kalınca, mizah da işte oradan doğar.
Absürd mizah, kâh bir kedi videosu gibi samimi, kâh bir trafiğin ortasında olup da “acaba park ücreti aldılar mı?” şeklinde gelen düşünceler gibi yaratıcıdır. Sahnede de öyle: Karakterlerin uydurdukları kurallar, hayata tutunma çabaları, kimi zaman inanılmaz komik, kimi zaman acı koyverir yüreğine. Mesela, “Yemek bulamazsak açlıktan öleceğiz” deyip, birinin “ama bak, su çok tuzlu; çorbaya ne gider?” diye düşünmesi, sade ve etkili mizahın bir örneği değil mi?
Bilet Alma Sürecinde Sıradışılık
Tiyatro bileti almak genelde “biraz keyif, biraz kafa dinleme” şeklinde geçer. Ama bu kez, absürd komedi için bilet almak, “acaba bu gece mutsuz mu, mutlu mu olacağım?” ikilemini de beraberinde getirir. Çünkü absürd tiyatro, duygu geçişlerinin hızlı olduğu, seni bir anda güldürüp bir anda donduran bir türdür.
İki temel önerim var:
- Biletini mümkün olduğunca önceden al. Çünkü absürd komedi, kimi zaman sınırlı kişiye hitap eden bir tür olabiliyor. Kalan son koltuklar genelde ön sıralardadır; ki bu da, hayatın absürdlüğünü doya doya yaşamak için birebir!
- Bilet alırken, oyunun “mizah seviyesini” kabul edecek bir dostunu da yanına alabilirsin. Kimi insan, gündelik hayatta bile mizah bulamazken, sahnede “bu da mı olur?” diyebilecek birine yoldaş olmak, yalnız olmadığını hissettiriyor.
Sana bir deneyimimi de anlatayım; bir defasında bir absürd komedi oyununa ailemle gitmiştim. Annem, ilk yarım saat tam olarak neye güldüğünü anlamadı, sonra da “yahu bunlar gerçekten burada mı yaşıyor?” diye bana baktı. İşte absürd komedi, bazen böyle; insanlara “acaba ben de öyle miyim?” sorusunu sordurtur.
Sahne ve Karakter Analizi
“Açık Denizde”de, sonsuz denizin ortasında üç kişi, bir adalet sorgulaması yaşar. Yönetmen ve oyunculuk kadrosu, seyirciyi direkt bu sorgulamanın içine atar. Kimi zaman günlük hayatımızda, “acaba yaptığımız seçimler doğru mu?” diye düşünürüz ya, işte bu oyun, o düşüncenin en çıplak ve en komik hâlini gösterir. Denizin ortasında bir adalet tartışması, hem komik hem de düşündürücü olsa gerek[2].
Karakterlerin davranışları, her izleyicide farklı iz bırakır. Biri, “bana biri adalet konuştu, bi kahve de ben içeyim” derken, bir başkası “hayatımız zaten böyle, şaşırma” der. Absürd komedide, ilişkilerin iç içe geçtiği, sistemin sınırlarının zorlandığı anlar, seyirciye de “acaba ben olsam?” sorusunu sordurtur.
Bu oyunların en güzel yanı, bir anda kahkahanın en zirvesinde yakaladıktan sonra, düşüncenin derinliklerine dalıp çıkmak. Kimi zaman “bu karakter çok tanıdık geldi”, kimi zaman “vay canına, bu ben olabilirim” gibi cümleler geçer zihnimde. Absürd tiyatro, biraz da kendini tanıma ve gülme pratiği değil midir?
Absürd Komedi Dünyasından Örnekler
Bizim sinemamızda da absürd mizahın farklı örnekleri var. “Sağ Salim”, “Biz Size Döneriz”, “Küçük Esnaf” gibi filmler, kurgularıyla, diyalog zekâsıyla, absürt komedi tadı sunar. Bir yerde, absürdün temelini, “olmayacak şeylerin birleşip, olabilecekmiş gibi gözükmesi” olarak düşünebiliriz[4].
Dünya sinemasında da absürd komedi örnekleri çokça karşımıza çıkar. Mesela Yorgos Lanthimos’un “The Lobster” filmi, insanların bir otelde bir partner bulamazlarsa hayvana dönüşeceğini anlatır. Kulağa çok mantıksız gelse de, filmin verdiği mesaj, aslında gündelik hayattaki aşk ve ilişki sistemlerinin çıplaklığı üzerine kuruludur[1]. Aynı şekilde “Açık Denizde”deki absürdlük, insanın hayatta kalma çabasındaki çılgınlıklarıyla benzerdir.
Yol komedileri de yine absürd esintileri barındırır. Bob Hope ve Bing Crosby’nin filmleri, tuhaf ve kaygısız tiplemeleriyle absürd mizahın erken örneklerinden sayılabilir[3]. O kadar ki, absürd mizahın etkisi, sadece sahnede değil, sinemada, TV’de, stand-up gösterilerinde bile kendini hissettirir.
Oyun Sonrası: Absürd Komedi Seni Nasıl Etkiler?
Bir absürd komedi oyununu izledikten sonra, aslında kimse normal kalmıyor. Bazıları, oyundaki tiradı, bir dahaki iş toplantısında içinden geçirebiliyor. Kimi, arkadaşına “bugün denizin ortasında kaldım” diye espiri yapar. Absürd komedi, yalnızca sahnede değil, aslında hayatın da içinde. Şöyle düşün: Bir asansörde yabancı biriyle yan yana beklerken içinizden “Bu yürüyen merdivenler niye konuşmuyor?” diye sormuyor musun? İşte, absürd komedi, tam bu fikirlerin üzerine kurulu.
Oyun bittiğinde, “acaba aslında her şey bu kadar da anlamsız mı?” sorusu zihninde bir sonbahar rüzgârı gibi savrulup durur. Kimi zaman, biraz rahatlarsın. Kimi zaman, “İyi ki absürd komedi var” dersin. Çünkü hayatın en büyük gülencesi, kendini ciddiye almamayı bilmekte gizlidir.
Pratik Öneriler ve Tavsiyeler
- Oyun öncesi biraz araştır. Oyunun yönetmeni, kadrosu, genel özeti hakkında fikrin olsun ki, sahnede neyin ne olduğunu anla.
- Oyun sırasında diyaloglara odaklan. Absürd komedide, küçük bir cümleden büyük bir mesaj çıkabilir.
- Oyun sonrası bir arkadaşınla sohbet et. Konuşma başlarken, “denizin ortasında kalsaydın ne yapardın?” ile başla mesela. Mizah, paylaşıldıkça büyür.
- Tekrar git. Absürd komedi oyunları, ikinci kez izlendiğinde farklı detaylar yakalarsın. İlk izlediğinde göremediğin ayrıntıları yakala.
Son Söz: Absürd Komediye Giriş Yap!
“Açık Denizde” gibi oyunlar, hayatın koşuşturmasında bir mola verip, biraz gülüp, biraz düşünmek için müthiş fırsat. Okuyucu dostum, absürd komediye bilet almak, aslında kendine verdiğin bir hediye. O sahil kenarındaki tezgâhtan simit alır gibi, sahneye alın size mizah, başına ne gelirse gelsin.
Bu yazıyı okuduktan sonra, eğer kendini “acaba neye güldüm bugün?” diye düşünürken bulursan, absürd komedi damak tadına işlemiş demektir. Haydi, birlikte bilet alalım ve bu denizin ortasında, mizahın en temiz dalgalarına doğru yelken açalım.
Unutma: “Absürd hayatın göbeğinde, mizah en leziz kurbandır.”
Kaynakça
- The Lobster – Vikipedi
- Açık Denizde Tiyatro Oyunu Biletleri – Biletinial
- Bir Melez Alt Tür Olarak Yol Komedileri – DergiPark
- Kahkahaya Doyacağınız En İyi Komedi Filmleri – TRT
Denizde, sahnede veya evinde, nerede olursan ol, unutma: Mizah her yerde, hatta en absürd anlarında bile…
