“Durur muyum? Durmadım!” — Dirmit’in Kaleminden Sahneye
Latife Tekin’in 1983 tarihli Sevgili Arsız Ölüm romanı, Anadolu köyünden İstanbul’un varoşlarına savrulan bir ailenin, özellikle de o ailenin asi, okur, inatçı, absürt mizah anlayışına sahip en küçük kızı Dirmit’in hayatı ekseninde dönüp duran bir büyülü gerçekçilik şöleni[1]. Romanın kendine has dili, absürtlükle dramı, yerellik ile evrenselliği bir araya getiren dokusu tiyatroya aktarılınca ortaya sahiden lezzetli bir işle karşı karşıya kalıyoruz. Ama durun, bu öyle sıra sıradan bir uyarlama değil! Nezaket Erden’in sahnedeki tek kişilik performansı, Hakan Emre Ünal’ın rejisiyle sahneye taşınan “Sevgili Arsız Ölüm Dirmit”, adeta sahnede bir su tulumbasına anlatılan bütün direniş öykülerinin kristalleştiği bir tiyatro oyununa dönüşüyor[3][4].
Oyunun Takvimi: “Dirmit, Sahneye Çıkmak İçin Bahaneler Aramaz!”
Şimdi gelelim sorularınıza limon sıkmadan bal gibi cevap vermeye: Sevgili Arsız Ölüm Dirmit'in güncel oyun takvimi için, tiyatronun resmi kanalları ile anlaşmalı organizasyon platformlarını takip etmek gerekiyor. 2025 yaz sezonunda biletinial.com gibi bilet satış platformlarının verilerine göre, oyun 25 Temmuz 2025 tarihinde Moda Sahnesi’nde sergilenecek[4].
- Tarih: 25 Temmuz 2025
- Sahne: Moda Sahnesi, Kadıköy
- Süre: 85 dakika, tek perde
- Yaş sınırı: 12+
Bunun dışında sezon içinde İstanbul’da ve Anadolu’da çeşitli bağımsız tiyatro sahnelerinde de periyodik olarak oynanmaya devam ediyor. Ancak Dirmit’in kafasına esip “Yeter be, köyden kente, kentten geri köye göçmekten usandım!” dediği anlarda turne takviminin güncellenmesi hiç şaşırtmasın. Ez cümle, her an bir kasaba meydanında Dirmit’le sürpriz bir karşılaşma yaşayabilirsiniz—şansınıza küsün!
Oyunun Konusu: “Dirmit Durmaz, Direnir!”
Gelin önce şunu masaya yatıralım: Sevgili Arsız Ölüm Dirmit ne anlatıyor ve neden salon salon gezip ayakta alkışlanıyor? Oyun, köyden kente göç eden kalabalık bir ailenin şehirle, gelenekle, yoksullukla ve hayatta kalma mücadelesinin tam ortasına bomba gibi patlayan Dirmit’i anlatıyor[1][3].
- Dirmit’in merakı, öğrenme aşkı ve hayata karşı büyük inadı, ailedeki yetişkinlerin ataerkil ve gelenekçi tutumlarıyla kıyasıya çatışıyor.
- Annesi Atiye ve babası Huvat, Dirmit’in kitaplara, şarkıya, şiire, dansa ve adını siz koyun—hayatın her tür “serkeşliğine” tutkuyla sarılmasından huzursuz. “Dirmit’ten yeni bir buluş, yeni bir delilik çıkar” diye köşe bucak önünü kesiyorlar[2].
- Dirmit’in kendine açtığı dünyanın kapısı, kimi zaman bir radyoda, kimi zaman kitaplarda, kimi zaman sokak oyunlarında olur; ama yasak da ardı sıra gelir. Okuduğu kitaplar nedeniyle annesi ona: “Azrail canımı alacak, bırak şu kitapları!” diye sitem eder[1].
- Her yasaktan sonra Dirmit, “Durur muyum? Durmadım!” diyerek hayatın yeni bir köşe başından özgürlüğünü söker, çıkarır. Oyun, işte Dirmit’in bu çok katmanlı direniş öyküsünü benzersiz bir mizahla aktarıyor[2].
Tiyatrodaki performansta Dirmit, adeta tek başına aileyi, köyü, şehri, hepsini sırtlamış gibi! Ve, izleyicinin gözünde, sahnedeki şu zavallı su tulumbası, tüm hayatın direniş noktası oluyor. Ne çiçeğini, ne kitaplarını, ne de kendine olan inancını bırakıyor Dirmit.
Oyunun Sahnedeki Doğumu: “O da Bizim Kadar Genç, O Kadar Münasebetsiz”
Bir tiyatro oyunu, bir sabah “Ay hadi sahneye çıkalım!” diyerek ortaya çıkar mı? Cevap: Dirmit’sen, evet! “Sevgili Arsız Ölüm Dirmit” oyununun macerası, aslında sıradan bir üniversite bitirme projesi olarak 2017’de başlıyor. Kadir Has Üniversitesi Sahne Sanatları Bölümü’nden mezun olacak Nezaket Erden, büyük okuma coşkusu ve Dirmit karakterine olan hayranlığıyla bu projeye girişiyor. Yönetmenliğini Hakan Emre Ünal üstleniyor. Ve işin tadı burada tuhaflaşıyor:
- Başlangıçta 40-50 dakikalık kısa bir gösterim olarak sahneleniyor; ilerleyen aylarda oyunun profesyonel versiyonu hazırlanıyor[3].
- Nezaket Erden’in olağanüstü hikaye aktarım yeteneği ve sahnede onlarca karakteri tek başına canlandırmasıyla oyun adeta bir fenomene dönüşüyor.
- Bir süre sonra Türkiye’nin dört bir yanındaki bağımsız sahnelerde, festivallerde, AVM otoparklarında bile oynanır hale geliyor (evet, Dirmit AVM’ye bile meydan okur!).
Oyunun Ekip ve Emekçileri: “Bir Sahne, Bin Dirmit”
- Yazan: Latife Tekin (roman)
- Uyarlayan ve Yöneten: Hakan Emre Ünal
- Uyarlayan ve Oynayan: Nezaket Erden
- Danışman: Zeynep Günsür Yüceil
- Afiş Tasarımı: Kardelen Akça
Oyunun en büyük başarısı, adeta 'Bir kadının çırılçıplak sahnede bin karakteri giydiği' bir performansa dönüşmesi. Çünkü Dirmit, bazen anne oluyor, bazen baba, bazen abla, bazen köydeki komşu teyzeler, bazen koruluğun cinleri...
Büyülü Gerçekçiliğin Sırları: “Gerçekten Su Tulumbası, Hayalden Karakterler”
Latife Tekin’in romanının büyülü gerçekçi atmosferini tiyatroya taşımak, bildiğiniz gibi zurna zortlatmak kadar kolay bir iş değil.
- Büyülü gerçekçilik: Dirmit’in köylülerin efsanelerinde, köydeki cinlerin varlığına inandığı dünyada; şehirde ise apartmanın gri duvarları arasında, hayal ile gerçeğin karıştığı bir ton yaratılmış[1][3].
- Tek kişilik performans: Nezaket Erden’in sahnedeki tek başına varlığı, onlarca karakteri ses, hareket, mimik ve şiveyle canlandırması, her karakterin bir gölge gibi “Dirmit”in içinden çıkıp içeri kaybolmasını sağlıyor.
- Yalın dekor: Sahnedeki birkaç nesne—çoğunlukla bir su tulumbası, bir çiçek, birkaç eşya… Her şey rüya ve gerçek arasında gidip geliyor. İzleyici “Gerçekten orada bir su tulumbası var mıydı?” diye kendi aklından şüphe eder hale geliyor[1].
Bir de işin şu yanı var: İzleyen herkesin bir yerinde kendi Dirmit’iyle karşılaşması kaçınılmaz. Çünkü kimimiz şehirde kaybolmuş, kimimiz köyde hayalini gömmüş bir Dirmit’iz. İzleyiciyle bu samimi, absürt ve trajikomik ilişki, oyunun unutulmaz olmasını sağlıyor.
Neden İzlenir? “Bu Ülkenin Direniş Ergenliği, Dirmit’in Tasında!”
- Benzersiz performans: Nezaket Erden’in performansı, ayakta alkışlatacak cinsten. Sahnede 85 dakika boyunca enerjisiyle salonun havasını değiştiriyor.
- Yerellik ve evrensellik: Anadolu köy yaşamını ve göç sonrası kent yaşamını, mizahı ve acıyı bir arada vererek toplumun ortak yaralarına dokunuyor.
- Büyülü gerçekçilik: Gerçeğin katılığını, hayalin çılgın renkleriyle karıştırıp izleyiciyi başka bir gerçekliğe çekiyor.
- Sosyal mesaj: Ataerkil düzene, eğitim hakkına, kadın özgürlüğüne ve hayal gücünü bastırmak isteyenlere karşı inatçı bir başkaldırı öyküsü sunuyor.
Oyun, tiyatro ödülleri toplamış, jüri üyeleriyle oyuncu arasındaki buzları eritmiş. Tabii, herkesin aynı fikirde olması mümkün değil. Kimileri, “Bu kadar övgüye gerek var mı, fazla abarttınız mı?” diyor[5]. Ama hangi sanat işi alkışlar kadar homurdanmaları da peşinden sürüklememiş ki?
Nezaket Erden Kimdir? “Bir Oyuncudan Fazlası, Direne Direne Kadına Dönüşen Bir İlham Perisi”
Biraz da sahnedeki başrol Nezaket Erden’e bakalım. Kadir Has Üniversitesi mezunu olan Erden, “Sevgili Arsız Ölüm Dirmit” sayesinde bağımsız tiyatronun yıldız isimleri arasında anılmaya başladı.
- Erden, sadece oyunculuk değil; dramatik uyarlama, karakter yaratımı, sahne diliyle hikaye anlatımı konularında da kendini geliştiriyor.
- Oyunun tek kişilik olması, Erden’in birkaç dakika içinde farklı yaş, cinsiyet, mizah ve acı tonlarını çılgın bir ablalıkla oyuncak gibi elinde çevirmesini zorunlu kılıyor.
- Tiyatro dünyasında “Tek kişilik oyunlar kadınlar için daha cesur, daha yaratıcı alanlar açıyor” görüşünü bizzat sahneyle kanıtlıyor.
Sahnede Dirmit’i canlandırırken, bazen bir çocuk naifliğiyle, bazen bir anaçlıkla, bazen de köyün cinli su tulumbasıyla konuşan bir hayalperest olarak karşımıza çıkıyor. Dirmit’i izlerken insan sanki kendi içindeki bastırılmış çocukla da göz göze geliyor.
Sevgili Arsız Ölüm ve Büyülü Gerçekçilik: “Cinler mi, Değişen Zaman mı?”
Latife Tekin’in romanı “büyülü gerçekçiliğin” Türk edebiyatındaki en güçlü örneklerinden biri kabul edilir. Köyde yaşayan ailenin hayatında, gerçek ile hayalin, rüya ile çıplak gerçekliğin sınırlarının ortadan kalktığı bir atmosfer vardır. Dirmit’in köydeki insanların dillerinden düşürmediği cinler, şehirde ise sapına kadar gerçek, taş gibi yoksulluk ve yabancılık duygusuyla harmanlanır[1].
- Büyülü gerçekçilik, tek kişilik tiyatroda “Gördüklerim mi gerçek, anlatılanlar mı hayal?” sorusunu sorgulatıyor.
- Çocukluktan yetişkinliğe geçiş, göç, kadın oluş, eğitimle yükselmeye çalışan bir Anadolu hikayesi... Hepsi Dirmit’in başına üşüşen cinler ve annesinin, babasının, abisinin sesiyle çakışır.
Oyun, sadece gözyaşıyla değil, kahkahayla, absürt anlarla, Dirmit’in saf ve bir o kadar zekice hazırcevaplığıyla hafızalara kazınıyor. Yani, gülmekten kıvranıp bir saniye sonra gözyaşını silmeye çalışan seyircilerle dolup taşıyor salonlar.
Oyun Takvimi: “Nerede, Ne Zaman, Kaç Paraya?”
Güncel Takvimler ve Bilet Detayları
2025 sezonunda oyun daha çok İstanbul merkezli olmak üzere Anadolu’da festival ve turne kapsamında sahneleniyor. Öne çıkan birkaç tarih:
- 25 Temmuz 2025 — Moda Sahnesi, Kadıköy
- Sezon boyunca farklı tarihlerde çeşitli kültür merkezleri (takip için tiyatronun sosyal medya hesapları veya anlaşmalı bilet platformlarını kontrol edin)
Bilet fiyatları sahneye ve organizataka göre değişmekle birlikte 2025 yaz döneminde 300-650 TL bandında seyrediyor (malum, Dirmit cebi kolay kolay delmez ama enflasyona da derman olamaz!).
Nasıl Takip Edilir?
Oyunun güncel takvimi ve turne planı için:
- Tiyatro topluluğunun resmi Instagram ve Twitter hesapları
- Bilet satış platformlarının etkinlik sayfaları
- Kültür merkezlerinin duyuruları
Oyunu İzlerken Bilmeniz Gereken 7 Altın Kural (Dirmit’in Listesi)
- Yanınızda mendil bulundurun; hem gülmekten gözyaşı, hem de iç burkan anlarda ağlamalar yoğun seviyede olabilir!
- Sahnede su tulumbasını gerçekten aramaya kalkmayın; bu büyülü gerçekçilik, hayal gücünüzün ayarını da zorlayabilir.
- Tek kişilik gösterimlere saygı gösterin, cep telefonunu sessize almayı unutmayın (Dirmit için olsa, bütün telefonları köyün sancaklık ağacına asardık).
- Oyundan hemen sonra “Ben de direneceğim!” diyerek köyden kente göçme işine girişmeyin, önce bir çayınızı için, sakin karar verin.
- Oyun sonrası oyuncuya sahne çıkışında “Abla ben de Dirmit’im!” demeden önce biraz düşünün – o an çokkişide aynı his olabilir!
- Dirmit’in “Durur muyum, durmadım!” sloganını günlük hayatınıza taşıyıp patronunuza uygularken dikkatli olun, bazı yasaklar tiyatroda güzeldir ama iş yerinde risklidir.
- Oyun sonrasında, hayatın engellerine karşı “kara delik” oyununu bir kez denemekten zarar gelmez.
Yerel Lezzetler ve Kadıköy Rotası: “Oyunun Önü, Arkası, Midemiz Nasıl Şenlenir?”
Sevgili Arsız Ölüm Dirmit’i Moda Sahnesi’nde izledikten sonra Kadıköy sokaklarında biraz kaybolmak, Dirmit’in “şehirde savrulmuş ama ayakta kalmış” ruhuna yakışır bir son olur.
- Moda Çay Bahçesi: Oyundan sonra deniz kenarında çay içip Dirmit’in “Hayat, bir an önce bitmesin” hissine yaklaşırsınız.
- Yeldeğirmeni Samimi Mekanları: Dirmit’in absürtlüğüyle yarışacak yaratıcı kahve dükkanları, vegan pastaneler, ikinci el kitapçılar sizi bekler.
- Barlar Sokağı: Oyunun acısını, “Hayat su tulumbası gibi bazen boş akar” diyerek, soğuk bir birayla yad edebilirsiniz.
Yorumculardan Bazı Kısa Notlar: “Paratoner Dirmit, Bin Tebessüm!”
Dirmit’in hikayesi, kimi yorumculara göre “ödüllü ama başarısız”, kimilerine göreyse “tek kişilik ayakta alkışlanacak başkaldırı”[5]. Sonuçta edebiyat kadar tiyatronun da en büyük kerametlerinden biri, herkesin kendi yerinden bakıp kendi payını bulabilmesinde yatıyor.
- “Her tiyatrocu oynayamaz, her izleyici anlamaz” diyenler kadar; “Hayatımda izlediğim en yürekten performans!” diyenler var.
- En önemli ortak nokta: Dirmit’in hikayesi geçip gitmiyor, insanın kulak memesine yapışıp kalıyor.
Son Söz: “Dirmit Varsın, Yasaklar Vız Gelsin!”
Yasaklar, anneler, abiler, köyün cinleri, şehrin geçim derdi... Dirmit hiçbirine boyun eğmeyen, hayallerinden vazgeçmeyen milyonlarca insanın sahnedeki alter egosu. Sevgili Arsız Ölüm Dirmit’i ne zaman, nerede izlerseniz izleyin, umutla, mizahla ve biraz da isyanla oradan ayrılacaksınız.
Kaynakça
- [1] sanatkritik.com, "Dünün, Bugünün ve Geleceğin Direngenkızı Dirmit"
- [2] bianet.org, "Durur muyum? Durmadım! / Sevgili Arsız Ölüm Dirmit"
- [3] apacikradyo.com.tr, "Sevgili Arsız Ölüm Dirmit"
- [4] biletinial.com, "Sevgili Arsız Ölüm Dirmit Tiyatro Oyunu Biletleri"
- [5] melihanik.blogspot.com, "Ödüllü Ama Başarısız Bir Oyun : Sevgili Arsız Ölüm - Dirmit"