Mükerrer… Adını usulca fısıldayan bir kasaba insanı. Yalnızlığın ve sessizliğin tam kıyısında, toplumsal alışkanlıkların karşısında dimdik duran, soluk benizli, acınacak ölçüde saygıdeğer bir adam. Onun hikâyesi, tıpkı Herman Melville’in Kâtip Bartleby’si gibi, modern dünyanın gürültüsüne karşı bir fısıltı, bir meditasyon noktası. Hem seyircinin hem de anlatıcının ruhuna dokunacak şekilde sahnelenen “Mükerrer” adlı oyun, tiyatronun yalnızca bir eğlence değil, insanın kendisini yeniden düşünmeye zorlayan bir aynası olduğunun manifestosudur.
Oyunun Temeli: Bartleby’den Mükerrer’e Felsefi Bir Yolculuk
Mükerrer’in sahneye taşınması, edebiyatın insanı yüzleşmeye çağıran derin köklerinden besleniyor. Herman Melville’in 1853 yılında kaleme aldığı Kâtip Bartleby, çağımıza pasif direnişin arkaik sembolü olarak ilham verici bir öyküdür. Bartleby’nin “Yapmamayı tercih ediyorum” cümlesi, Kafka’dan Camus’ye dek birçok yazarı derinden etkilemiştir. Mükerrer ise Bartleby’nin izini sürerek, ayrıksı bir insanın naif itirazı üzerinden, gündelik çaresizliğe ve sistemle hesaplaşmaya felsefi bir pencere açar. Oyun, özünü bireyin sisteme karşı duruşuna, usulca ve sessizce başkaldırısına dayandırır[1].
Oyunun Konusu: Sistem, İnsan ve Tercihin Trajedisi
Bir genç avukat, bankadan kredi kartı borçlularının dosyalarını tahsil etmek üzere devralmıştır. Onların her biri, sistemin çarkında kaybolmuş küçük hikâyelerdir. Avukat, her bir borçluyu tek tek aramak yerine bir çağrı merkezi ekibi kurmaya karar verir. Rutinin ve pragmatizmin belirlediği bir dünyada, işlerin sorunsuz yürümesi beklenir. Fakat ekibe katılan Mükerrer, başlarda rutine uyan kasvetli ve çalışkan bir adamken, zamanla bazı şeyleri “yapmamayı tercih etmesiyle” bir direniş sarmalı yaratır. Bu direniş, genç avukatı varoluşun ve sistemin açmazlarına sürükler. Sahip olunan dosyalar birer dosyadan öte; insan olmanın, tercih etmenin, kendi iç sesini bulmanın metaforu haline gelir[1].
Oyun, bir çağrı merkezi ile başlayıp, bireysel direnişe ve toplumsal mekanizmalara, “olmak” ve “yapmak” arasındaki gerginliğe dair soruşturmayı derinleştirir. Karakterlerden biri, bir gün bir şeyi yapmamayı seçer ve bu minik direniş kar tanesi gibi büyüyerek bir çığa dönüşür. Mükerrer’in metafizik suskunluğu, günümüz şehir insanının ruhsal yorgunluğuna bir ayna tutar.
Oyuncu Kadrosu: Tek Kişilik Performansta Bir Evren
Oyunun sahnelenişinde dikkat çekici bir minimalizm söz konusudur: Nurhayat Yıldırım tek başına bu evreni sahneye taşımaktadır. Işık ve bir oyuncudan ibaret bir sahnede, insanın yalnızlığını, sistem karşısındaki gücünü ve acizliğini şiirsel bir anlatımla göz önüne serer.
- Oyuncu: Nurhayat Yıldırım[2]
Bu minimal kadro, sahneyle izleyici arasında doğrudan bir bağ kurar. Her mimik, her suskunluk bir cümleye dönüşür. Seyirci, oyuncunun gözlerinde kendi çaresizliğini, sistem karşısında küçük ve büyük tercihlerini bulur. Yıldırım’ın performansı ise, insanın içindeki derin boşluğun ve aynı zamanda yeni bir doğuşun işaretidir.
Yönetmen ve Sahneleyen Topluluk
Oyunun yönetmenliğini Mustafa Ergüven’in üstlendiği belirtilmiştir. Ergüven, biçimsel oyunlardan ve dramatik alanlardan beslenen genç bir yönetmendir. Sahne ışıklarının gölgelerle oynadığı, zamanın sarkacında dalgalanan bu yapıtta, yönetmenin dokunuşları sahnenin her anına sinmiştir[2].
- Yönetmen: Mustafa Ergüven[2]
Sahneleyen topluluk konusunda açık ve net bir bilgiye ulaşılamasa da, metnin ve sahnelemenin gücüyle bireysel tiyatro ve bağımsız topluluk sahnesinin öne çıktığını söylemek yanlış olmayacaktır. Oyunun sunulduğu Tuhafier gibi sahneler, çağdaş tiyatronun deneysel ve özgür alanlarıdır.
Sahneleme Tekniği: Lamba ve İnsan
Mükerrer oyunu, biçimsel farklılıklarıyla öne çıkıyor. Sahnenin merkezinde bir lamba ve bir oyuncu var. Bu minimal sahne düzeni, izleyeni metnin, karakterin ve atmosferin gölgelerine daha da yakınlaştırıyor. Lamba, Bartleby’nin yalnız masası gibi, insanın iç dünyasına bir bakış sunar. Gölge oyunları, ışığın sertliği ve yumuşaklığı; insanın iç dünyasında kopan fırtınaları sembolize eder.
- Minimalist sahne dekoru
- Gölgeler ve ışığın kullanımı
- Metinsel derinliğe yakınlık
Tek oyunculu olması, bir anlamda tiyatronun en eski köklerine dönüşü temsil eder: Bir insan, bir masal, bir lamba; bir evren kurulur ve izleyici orada yeniden doğar. Seyircinin gözünde metnin anlamı sürekli değişir; her izleyici kendi Mükerrer’ini bulur.
Sanatsal ve Felsefi Katmanlar
Mükerrer’in sessizliği, kapitalizmin, bireysellik ve toplumsallık arasındaki büyük gerilimin dramatik bir anlatısıdır. Bartleby’nin “Yapmamayı tercih ediyorum” cümlesi, insanın en özgür ve en isteksiz gücü olan tercih etme hakkının vücuda gelmiş halidir. Oyun, insanın toplum karşısındaki yalnızlığını, tercihlerinin çoğu zaman büyük bir direnişe dönüşmeyen, ufak ama derin sarsıntılarını gözler önüne serer.
- Pasif direniş mecazı: Kendi hayatına sahip çıkmak, bazen hiçbir şey yapmamaktır.
- Kafkaesk atmosfer: Absürd gerçeklik ve sıradanın içinde kaybolmak.
- Camusyen felsefe: İnsan yaşamının anlamını sorgulamak.
Yüzyıllar boyunca edebiyat ve sanat, insanın kendiyle hesaplaşmasını, toplum ve iktidarla ilişkisini usta sembollerle dile getirmeye çalışmıştır. Mükerrer, bu geleneğin çağdaş bir siması olarak, hem sahnede hem zihinlerde yeni sorular açar.
Oyunun Sahne Süresi, Akışı ve Atmosferi
Oyun iki perde halinde sahnelenmektedir. Toplam süresi 120 dakikayı bulur[5]. Farklı anlatım araçlarının kullanılmasıyla, bir karakterin bin bir ruh halini, bir lambanın ışığında ve bir oyuncunun gözlerinde yeniden keşfetmek mümkündür.
- Perde Sayısı: 2
- Süre: 120 dakika[5]
İki perde arasında bir nefes alma, gerçek ve hayal arasındaki geçişin ötesinde seyirciyi bir iç yolculuğa davet eder. Mükerrer’in hikayesinin büyüsü, seyircinin ruhunda yankı bulur.
Mükerrer ve Modern Dünya: Direniş, Yabancılaşma ve Sessizlik
Bir çağrı merkezi, bir kredi kartı borcu, bir avukatın yalnızlığı ve bir adamın “yapmayı tercih etmeme” direnişi… Bunlar modern dünyanın mikrokozmosunda yankılanan büyük meselelerdir. Oyun, sistemin sıradanlığında kaybolan insanı, bir tercih anında yeniden keşfetmeye soyunur.
- Modern yabancılaşma: İnsan, yaptığı işin anlamını yitirirken, bir tercih anında kendini bulabilir.
- Kapitalist sistem: Borç, dosya ve çağrı merkezi birer metafor.
- Minimalist anlatım: Bir lamba ve bir oyuncunun yarattığı evren.
Tiyatroda tek başına bir insanı izlemek, günümüz teatral anlayışında başlı başına bir yenilenme ve arınma biçimidir. Mükerrer’in sessizliği, insanın dış dünyaya kafa tutma cesareti kadar, içindeki boşluğa teslim olma dürtüsünün sahici bir anlatısıdır.
Mükerrer’in Düşündürdükleri: Varoluşun ve Sessizliğin Anatomisi
Oyunun sonuna yaklaşırken izleyiciye şu sorular kalır: Bir insan neden bir şeyleri yapmamayı tercih eder? Sessizlik bir direniş biçimi olabilir mi? Mükerrer’in yalnızlığı, bizim yalnızlığımız mıdır? Bir sistemin çarklarının arasındaki bir bireyin sessizce çekilip gitmesi mi yoksa varoluşunu ilan etmesi mi daha güçlü bir eylemdir?
Oyun, cevaplardan çok sorularla doludur. İnsan hakları, bireysel tercihler, modern mekanizmanın insanı öğüten dişlileri… Tüm bu konularda düşünsel ve sanatsal bir arayış başlatır. Kült romanların, absürd tiyatronun, felsefi metinlerin izinden giden Mükerrer, bir lambanın ışığında yanan bir ruhtur.
Sanat ve Mimari Detaylar: Sahne Dili
Sahnede kullanılan lamba, tıpkı bir gotik kilisede bir vitrayın içinden sızan ışık gibi, insanın iç dünyasındaki aydınlanmanın mecazı olur. Oyuncunun hareketleri, bir Rönesans tablosunun ince bir fırça darbesiyle işlenmiş ayrıntıları gibi, dramatik ve zariftir. Minimalizm, izleyiciyi büyük dekorların boşluğundan kurtarır ve bilakis asıl boşluğun insanın içinde olduğunu hatırlatır. Her ışık değişimi, her gölge, varoluşun bilmecesini yeniden yazar.
Sonuç Yerine: Mükerrer’in İzinde Bir Tefekkür
Mükerrer, sahnede ve canlı anlatımda kendi varoluşunun sorusunu soran bir insanın hikâyesidir. Her seyirci, kendi yaşamına, rutinlerine, tercih ettiğine ve etmediğine bakma cesaretini bulur. Oyunun sonunda ise huzur bulmak ya da bulamamak, her izleyicinin kendi iç yolculuğuna kalır. Bir lambanın soluk ışığında, bir oyuncunun titreyen sesiyle; Mükerrer’in dünyasında herkes biraz Bartleby, biraz Sisyphos, biraz kendisidir.
İlgili Konular ve Derinleşebilecek Alanlar
- Absürd Tiyatro: Samuel Beckett, Eugène Ionesco gibi yazarların eserlerinde olduğu gibi, sıradanlığın, anlamsızlığın sorgulanması üzerine bir tür.
- Varoluşçu Felsefe: Camus, Sartre ve Kierkegaard’ın insanın anlam arayışına dair eserleri.
- Minimal Sahneleme: Dekorun azaltılmasıyla, metnin ve oyunculuğun ön plana çıkması.
- Kafkavari Atmosfer: Bürokrasi, yabancılaşma ve bireysellik temaları.
- Pasif Direniş: Sivil itaatsizlik ve sessiz protesto üzerine düşünceler.
- Modern Şehir Yaşamı ve Yalnızlık: Yabancılaşmanın kenti ve insan üzerindeki etkisi.
- Borç, Ekonomi ve İnsan Hakları: Finansal sarmalın toplumsal sonuçları.
- Sanatta Işık ve Gölge Kullanımı: Tiyatrodaki görsel metaforlar.
KAYNAKÇA
- [1] biletinial.com, "Mükerrer Tiyatro Oyunu" (oyunun konusu, Bartleby uyarlaması, anlatım tarzı)
- [2] instagram.com, "Mükerrer" (oyuncu: Nurhayat Yıldırım, yönetmen: Mustafa Ergüven)
- [5] instagram.com, "Mükerrer" (oyunun süresi, perde sayısı, sahnelenme bilgileri)