Giriş: Karşıyaka’ya Tiyatro Gelmiş, Gerisi Teferruat
Enfes bir bahar akşamı Karşıyaka’da yürüyorsunuz. Çiğdem satıcıları, kahkahalar, Körfez’den serin bir esinti... Ama bu sefer sokaklar başka bir sebeple cıvıl cıvıl: Karşıyaka Tiyatro Festivali var! Düşünsenize, orada, Bostanlı Suat Taşer Tiyatrosu’nda ya da Karşıyaka Ragıp Haykır Sahnesi’nde, William Shakespeare’in “yazarken bu kadar ünlü olacağını bilse belki de başka işler karıştırırdı” dediğimiz eseri, “Hamlet” sahneleniyor! İşte bu yazı, tiyatro tutkunlarının baş tacı yapımlardan Hamlet’in festivaldeki serüveni ve onun çevresinde dönen tiyatro-perest hayat üzerine mizahi, samimi ve dolu dolu bir seyahat olacak. Sandalye minderinizi alın, çünkü uzun oturacağız!
Hamlet, Karşıyaka’da: “To Be or Not to Be” Diye Dertlenmek Artık İzmirliye Has
Hamlet’i anlatmaya başlarken tereddütteyim; çünkü neresinden tutsam başka bir trajedi dökülüyor! Ama Karşıyaka’daki atmosfer bambaşka: Kupadaki çaydan Hamlet’in melankolisine, kumrucudan Ophelia’nın hüznüne atlayabiliyorsunuz. Biletix sitesinin resmi açıklamasına göre, 4. Karşıyaka Tiyatro Festivali kapsamındaki gösterimi Bostanlı Suat Taşer Tiyatrosu’nda oynandı. Yani Hamlet, deniz kokusu eşliğinde Danimarka sarayındaki entrikaları İzmirli izleyicilerle buluşturdu[1].
Kim Bu Hamlet? “Babamın Hayaletiyle Konuşuyorum” Diyen Genç
Biraz ciddi, biraz absürt: Hamlet’in hikayesi Danimarka’da geçer. Prens Hamlet’in babası (eski kral) öldürülür, yerine amcası tahta geçer (ve tabii ki annesini de kapar, klasik saray entrikası!). Bir gece babasının hayaleti Hamlet’e görünür ve intikam ister: “Bu işte bir bit yeniği var!” Hamlet’in de işi gücü, konuştuğu hayaletin babası mı yoksa gece nöbeti mi bozmuş sorusunun peşine düşmektir[3]. Karşıyaka’daki sahnede Hamlet’i genç ve enerjik oyuncu Sezer Akçe oynadı (2024 Bedia Muvahhit Tiyatro Ödülleri’nde de gayet sükse yaptı)[3].
Bir Festival, Onlarca Oyun, İzmir’in Tiyatro Kalbi
Şimdi bir adım geri çekilelim: Karşıyaka Tiyatro Festivali her yıl olduğu gibi bu yıl da İzmir’in dört bir yanından tiyatroseveri bir araya getirdi. Festival, “Hamlet”, “Bir Baba Hamlet”, “Taxim”, “Fanatik”, “Ölü’n Bizi Ayırana Dek” ve “Vişne Bahçesi” gibi iddialı ve farklı türde birçok oyunu ağırladı[2]. Mini İpucu: Oyunların resmi biletlerini şu ekşi sitelerden değil, sadece resmi satış ofislerinden aldığınızdan emin olun, zira sahte biletle Hamlet’in hayaletiyle aynı koltukta ağlamak istemezsiniz!
Hamlet Sahnede: İzmir Devlet Tiyatrosu ve Kadrosu
Hamlet’in 2024 seyircileriyle buluşan örneği, İzmir Devlet Tiyatrosu yapımıydı. Oyunun yönetmen koltuğunda Ali Barışık otururken, çevirisi ise Sabahattin Eyüboğlu imzası taşıyor (yani şiirsel Türkçeyle “olmak ya da olmamak” sorusunun altı daha bir doluyor)[3]. Kadro kalabalık, ama başrolde Sezer Akçe (Hamlet), Berfin Türköz Kurt (Ophelia), Melike Aslı Kılan (Gertrude) ve B. Atila Karagöz (Kral) var[3].
- Dekor tasarımı: Hasan Yavuz
- Kostüm tasarımı: F. Duygu Ergüven Saykan
- Işık tasarımı: Çağlar Aytaç
- Müzik: Erşah Gülerbaşlı
Bu ekip işin mutfağında harikalar yaratmış olmalı ki, “Hamlet” sadece Karşıyaka’yı değil İzmir’in tiyatro gündemini de sarsmış bulunuyor[3].
Ödüller ve Alkışlar: Hamlet İzmir’i Nasıl Kasıp Kavurdu?
- 2024 Bedia Muvahhit Tiyatro Ödülleri’nde En Başarılı Prodüksiyon, En Başarılı Kadın Oyuncu (Berfin Türköz Kurt) ve En Başarılı Işık Tasarımı ödüllerini topladı[3].
- 5. Özdemir Nutku Tiyatro Ödülleri’nde ise “Yılın En İyi Yapımı”, “Yılın En İyi Genç Kuşak Kadın Oyuncusu”, “Yılın En İyi Dekor Tasarımı” ve “Yılın En İyi Işık Tasarımı” gibi ödüllerin sahibi oldu[3].
Yani buradaki Hamlet öyle sıradan bir “dayı tiyatrosu” değil, ulusal çapta yankı uyandıran bir gösteri!
Hamlet’in Özünde Ne Yatar? Biraz Derinleşelim
“Hamlet nedir?” derseniz, çaktırmadan cebinizdeki cipslerle kaçak film izleyen öğrenci olmadığınızı varsayarsak, Hamlet’in “intikam”, “adalet”, “delilik ve akıl sağlığının sınırlarında gezmek”, “güç ve yozlaşma” gibi evrensel temaları işlediğini söyleyebiliriz.En klasik repliğiyle, “olmak ya da olmamak, işte bütün mesele bu!” (Orijinal İngilizcesi: “To be, or not to be, that is the question.”)
Hamlet, kendi aklının içinde kıvranan, yaradılışı gereği sorgulayan, babasının ölümüne suskun kalamayan bir karakter. Onun çaresizliğiyle sahnede çırpınmasını izlerken, bir yandan “acaba İzmir’deki trafik de bir trajedi midir?” diye sorgulamadan edemiyor insan.
Karşıyaka’daki Hamlet Yorumu: Modern mi, Klasik mi?
Seyirciler, Hamlet’in İzmir Devlet Tiyatrosu veya Karşıyaka sahnesindeki yorumunda klasik çizgilerle modern detayların iç içe geçtiğini görmüş olmalı. Bir yandan geleneksel Shakespeare dili ve dönem kostümleriyle, diğer yanda günümüz politikası, toplumsal çıkmazlar ve “otoriteye kafa tutmak” gibi göndermelerle karşı karşıyaydılar[3][7].Sahne tasarımı ve ışık kullanımı sayesinde Danimarka’nın kasveti İzmir’in canlılığına güzel bir tezattı. Tabii, arka planda martı sesleriyle Hamlet’in “delilik” monologları birleşince ortaya absürt bir şiirsellik çıktı.
Bir Baba Hamlet: Hamlet’in Modern ve Mizahi Yüzü
Şuraya dikkat: Festivale bakınca bir de “Bir Baba Hamlet” başlığı görünce, bu işin içine babaların, oğulların, bolca mizahın ve bolca ironi sosunun girdiğini hemen anlıyorsun. Almanya’da Sebastian Seidel’in kaleme aldığı, Türkiye’de Yücel Erten’in çevirdiği, Emrah Eren’in yönettiği, başrollerde Şevket Çoruh ve Murat Akkoyunlu’nun sahneyi ayağa kaldırdığı “Bir Baba Hamlet” oyunu, klasik Hamlet’in altını üstüne getiriyor. Ciddiyetten bıkmış, kahkaha arayan seyirciye bir tiyatro ziyafeti sunuluyor[6].
Oyun, Hamlet’in trajedisini parodiyle kaynaştırıp “tiyatro içinde tiyatro” yapıyor. Yani, babalar oğullara dert yakarken sahneden taşan komik göndermelere, güncel esprilere, unutulmaz çiftetelli performanslarına kadar ne ararsan var. Bu sayede festivaldeki tiyatro çeşitliliği tavan yapıyor.
Biraz Karşıyaka, Biraz Hamlet, Bol Eğlence!
- Şevket Çoruh’un sempatik cuceleri, Murat Akkoyunlu’nun anlık doğaçlamaları…
- Sahne ve kostüm tasarımında Barış Dinçel’in ruha dokunan dokunuşları…
- Ve tabii ki Karşıyaka seyircisinin kolay kolay unutamayacağı replikler: “Baba, ne olacak bu tiyatronun hali?”
Tiyatro Festivalinde Hamlet’i İzlemenin Sıra Dışı Keyfi
Festivallerde Hamlet izlemenin zevki başka. Üç perde boyunca “bu kadar baş ağrısı bana az gelir” diye düşünenler için özet geçeyim:
- Bar beklerken Hamlet’in öfkesini, dekorun arkasından Ophelia’nın ağlayışını izleyebiliyorsun. Gerçeklere komik bir mesafe, ama duyguda tam ortadasın.
- Sahneye yakın bir koltuk kaparsan Hamlet’in ter damlasına bile şahit oluyorsun (ve oyuncunun performansına en önden şapka çıkarıyorsun).
- Modern ışık oyunlarıyla dans eden sahnede, “hayalet babaya” bile gülüp geçersin.
Atmosferi Yudumlamak: Nerede İzledik? Kimlerle İzledik?
- Bostanlı Suat Taşer Tiyatrosu: Körfez’in kıyısında, açıkhavada Shakespeare izlemek resmen ayrıcalıktı[1].
- Karşıyaka Ragıp Haykır Sahnesi: İzmir Devlet Tiyatrosu’nun klasiklerinden. Koltuğa gömülüp Hamlet’in gözyaşlarında yüzmek isteyenlere[7][8].
Oyunun sonunda, tiyatroya kahkahası sinmiş Karşıyakalı teyzeleri unutmayalım: “Seneye de gelsin bu Hamlet, bu defa arkada turşu kurar izleriz!”
Hamlet’in Evrenselliği: Sadece Karşıyaka’da Değil, Dünyanın Her Köşesinde
Hamlet’in sahnelenmesi sadece İzmir’e özgü değil. İstanbul Tiyatro Festivali’nde de, Romanya kökenli Marin Sorescu Ulusal Tiyatrosu – Cheek by Jowl topluluğunun versiyonu 2024’te büyük ilgiyle izlendi[4]. Yani Hamlet, adeta global bir popstar gibi Avrupa’dan Anadolu’ya, Avustralya’dan Alaska’ya her yerde izleniyor.
İstanbul’daki sahnede Declan Donnellan yönetiminde, çağdaş sahne tasarımı ve vurucu oyunculuklarla Hamlet’in sesini “bugüne ait” bir dertlenmeye dönüştürdüler. Sadelik, derinlik ve evrensel temaların öne çıkışı Karşıyaka’dakini tamamlar nitelikteydi[4].
Hamlet ve İzmir’in Tiyatro Ruhu: Herkes Kendi Hayaletinin Peşinde
Karşıyaka Tiyatro Festivali yalnızca Shakespeare’in büyük eserini değil; tiyatronun çoşkusunu, şehir hayatına kattığı insan sıcaklığını, gençlerin, yaşlıların, sanat tutkunlarının bir arada coşmasını da sahneye koyuyor.Sokaklarda festival günlerinde yaşanan o kıpırtı, kafelerde Hamlet üzerine yapılan “bu da aşk mıydı Ophelia?” türü yorumlar festivali şehirle iç içe geçiriyor.
Hamlet’i Neden Kaçırmamalısınız?
- Shakespeare keyfi bir yana, biletleri 7-8 ay önceden kapılıyor; “ben yine bilet bulamadım” diyenlere hayalet çıkmak işten bile değil[1][7].
- Oyuncular sürekli ödül ve övgü topluyor – “buna da gitmedim” demek festivalde pasif seyirci olmak demek!
- Hamlet artık klasik bir konu olmaktan çıktı; her izleyişte farklı bir detay, farklı bir mesaj yakalanıyor.
- İzmir halkı zaten sahneye, sanata, mizaha aç. Tiyatro, burada hiç bitmeyen bir şenlik demek.
- Festival havasında Hamlet izlemek, salondan çıkınca karşıda Mordoğan’da balık yemeye gitmek gibi bir keyif: her şey bol, her şey canlı!
Son Gözlem: Tiyatroya Doymak, Hamlet’e Alışmak
Hamlet’in temel sorusu yüzyıllardır değişmedi: “Olmak ya da olmamak…” Ama Karşıyaka’da festivali izleyince bu soru “Menemen’i soğuk mu, sıcak mı yiyelim?” kadar sıcak ve samimi bir meseleye dönüşüyor. Tiyatro sahnesinin tuzu, seyircinin coşkusu, oyuncunun teri, bir arada unutulmaz bir deneyim sunuyor. Seneye “Hamlet” için erkenden bilet kapmayı unutmayın. Belki bir dahaki festivalde, siz de Danimarka Prensi’yle birlikte, İzmir Körfezi’nden babanızın hayaletine selam çakarsınız!
Kaynakça
- [1] biletix.com – Karşıyaka Tiyatro Festivali Hamlet Etkinliği
- [2] apostol.com – Karşıyaka Tiyatro Festivali oyunları ve içerikleri
- [3] devtiyatro.gov.tr – İzmir Devlet Tiyatrosu Hamlet detayları ve ödülleri
- [4] tiyatro.iksv.org – İstanbul Tiyatro Festivali Hamlet gösterimi
- [6] kultursanat.izmir.bel.tr – Bir Baba Hamlet oyuncu kadrosu ve detayları
- [7] izmir.art – Hamlet İzmir Devlet Tiyatrosu Karşıyaka Sahnesi gösterim bilgileri
- [8] devtiyatro.gov.tr – Karşıyaka Ragıp Haykır Sahnesi bilgi ve programı