Fosforlu Cevriye, bir edebî kahramandan çok daha fazlasıdır: 20. yüzyıl başı İstanbul’unun arka sokaklarını, gece hayatını, “öteki”leştirilen kadınlarını ve alt sınıflarını temsil eden, çok katmanlı bir kültürel simgedir.[2][3][7] Bu simge, zamanla şarkıya, romana, filme, diziye ve tiyatro oyununa dönüşerek Türkiye kültür tarihinde özgün bir yer edinmiştir.[1][3][4][5]
1. Fosforlu Cevriye Kimdir? Kurgusal Bir Kadın mı, Tarihsel Bir Gerçeklik mi?
Fosforlu Cevriye öncelikle Suat Derviş’in aynı adlı romanının başkahramanıdır.[2][3][7] Roman, toplumun dışına itilmiş, “öteki” olarak konumlandırılan bir sokak kadınının, yani bir fahişenin hayatını, iç dünyasını ve yaşadığı toplumsal baskıları anlatır.[7] Fakat bu karakter, yalnızca bir edebî kurgu figürü değildir; Zeki Duygulu’nun söz ve bestesi kendisine ait olan, 1940’ların meşhur şarkısı “Karakolda Ayna Var”ın halk arasında kazandığı ad ve imgeden doğmuştur.[4][5]
Şarkı, kısa sürede “Fosforlu Cevriye” olarak anılmaya başlamış, böylece isim, deyiş ve imgesi başlı başına bir simgeye dönüşmüştür.[4][5] Yapılan arşiv çalışmalarına göre, bu şarkı 1940’ların popüler şarkılarından biri olmuş, Safiye Ayla gibi dönemin önde gelen sanatçıları tarafından seslendirilmiştir.[4][5] Şarkının yarattığı atmosfer ve karakter tasavvuru, daha sonra yazın ve sahne sanatlarında genişletilerek Cevriye’yi edebî ve teatral bir tipe dönüştürmüştür.[4][5]
Dolayısıyla “Fosforlu Cevriye”:
- Bir şarkı karakteri ve imgesidir (Zeki Duygulu’nun yarattığı simgesel figür).[4][5]
- Bir edebî kahramandır (Suat Derviş’in romanında ete kemiğe bürünen sokak kadını).[2][3][7]
- Bir tiyatro, film ve dizi karakteri olarak görsel-işitsel kültürde yerini alan dramatik figürdür.[1][2][3][6][9]
Kimi araştırmacılar, Cevriye’nin arkasında gerçek bir hayat hikâyesi bulunduğunu; yani bu imgenin, dönemin gerçek İstanbul kadınlarından derlenmiş bir “tip” olduğunu ileri sürse de, elimizde Cevriye adıyla bire bir örtüşen tekil tarihsel bir kişi olduğuna dair doğrudan kanıt bulunmamaktadır.[1][4][5] Buna karşılık, Galata ve Beyoğlu çevresinde yaşayan, sokaklarda hayatta kalmaya çalışan yüzlerce kadının ortak deneyimini sembolik düzeyde yansıttığı konusunda güçlü bir fikir birliği vardır.[2][3][7]
2. Tarihsel Arka Plan: 1930–40’ların İstanbul’u
Fosforlu Cevriyenin hikâyesinin merkezine yerleştirildiği zaman dilimi, genellikle 1930–1940’lı yılların İstanbul’udur.[1][3] Bu dönem, tek parti yönetiminin siyasal iklimi, hızlı modernleşme, sınıfsal eşitsizlikler ve kentleşmenin keskin karşıtlıklar ürettiği bir dönemdir.[1][3][4]
Tiyatro uyarlamalarında ve romanın atmosferinde İstanbul:
- Galata, Karaköy ve çevresindeki liman bölgeleri,
- Arka sokaklar, meyhaneler, batakhaneler, küçük hanlar,[3]
- Karakollar, hapishaneler, mahkemeler,[3][9]
- Yoksul mahalleler, işsizler, kaçaklar ve “kayıt dışı” yaşayanlar
üzerinden anlatılır. Şehir, sadece bir dekor değil, adeta Cevriye’nin karakteriyle özdeşleşen bir organizma hâline gelir. Şehir Tiyatroları’nın oyun özetinde, Cevriye için “İstanbul sokaklarının ta kendisidir” ifadesi özellikle vurgulanır.[3][6][8]
Dönemin toplumsal yapısında:
- Kadınların kamusal alandaki görünürlüğü artarken, aynı anda “ahlak” ve “namus” kavramlarıyla sıkı bir şekilde denetlenmeleri,[3][7]
- Alt sınıf kadınların geçim için sokak ekonomisine itilmesi, fuhuş, kayıt dışı emek ve gündelik işler arasında gidip gelmeleri,[3][7]
- Devlet otoritesiyle birey arasındaki ilişkiyi temsil eden karakol, hapishane ve mahkeme mekanizmalarının gündelik yaşamda sık sık devreye girmesi[3][9]
Cevriye’nin hikâyesinin iskeletini, bu tarihsel bağlam oluşturur. Bu nedenle roman, sadece bir aşk ya da bireysel dram anlatısı değil; aynı zamanda erken Cumhuriyet dönemi şehir hayatının sosyolojik bir panoraması olarak da okunmalıdır.[2][3][7]
3. Şarkıdan Roman ve Senaryoya: Zeki Duygulu’dan Suat Derviş’e
3.1. “Karakolda Ayna Var” ve Fosforlu Cevriye İmgesi
Sözü ve müziği Zeki Duygulu’ya ait olan, halk arasında “Fosforlu Cevriye” diye anılan “Karakolda Ayna Var” şarkısı, 1940’ların popüler İstanbul şarkılarından biridir.[4] Araştırmalara göre şarkı, dönemin basınında ve eğlence dünyasında büyük yankı uyandırmış, Safiye Ayla gibi isimler tarafından plaklara okunmuştur.[4][5]
Dergipark üzerinde yayımlanan akademik çalışmaya göre, yapılan arşiv taramaları, Fosforlu Cevriye adının ve imgesinin 1940’lı yıllarda yaygınlaştığını ve bu şarkının, ileride “Fosforlu Cevriye” romanını kaleme alacak olan sanatçılar üzerinde güçlü bir etki bıraktığını ortaya koyar.[4] K24’te yayımlanan bir inceleme yazısında da “Fosforlu Cevriye’yi var eden Zeki Duygulu’dur” ifadesiyle, bu bestecinin imgeyi ilk defa kültürel alana soktuğu açıkça belirtilir.[5]
Bu bakımdan, Zeki Duygulu’nun eseri:
- Hem bir müzik hit’i,
- Hem de daha sonra roman, senaryo ve tiyatro uyarlamalarına adını ve temel karakter tipini veren bir kültürel çekirdek görevi görmüştür.[4][5]
3.2. Tevrika Geleneği ve Gece Postası
Fosforlu Cevriye imgesinin sadece şarkıda değil, gazete tefrikalarında da yer bulduğu anlaşılmaktadır. Arşiv çalışmalarına göre, Gece Postası gazetesinde 1 Mayıs–10 Ağustos 1948 tarihleri arasında “Fosforlu Cevriye” başlıklı bir tefrika yayımlanmıştır.[4] Bu durum, karakterin, gazetelerde dizi hâlinde okura sunulan ve sokak hikâyelerini anlatan popüler bir figür hâline geldiğini göstermektedir.
K24’teki incelemede, 1945 tarihli bir tefrikadan söz edilmekle birlikte, daha sonra yapılan ayrıntılı arşiv çalışması ile tarihlerin 1948 olarak düzeltildiği belirtilir; bu da Fosforlu Cevriye adının 1940’ların ikinci yarısında basılı kültürde yerleştiğini doğrular.[5] Böylece şarkı, gazete tefrikaları ve ileride yazılacak roman arasında bir süreklilik ve etkileşim hattı oluşur.
3.3. Suat Derviş ve 1968 Baskılı Roman
Suat Derviş, Türk edebiyatında özellikle toplumcu gerçekçi çizgide eser veren, kadınların ve alt sınıfların hayatını işleyen önemli bir yazardır.[2][7] Fosforlu Cevriye romanı, ilk kez 1968 yılında kitap olarak yayımlanmıştır.[5][7] Roman, “toplumun dışına itilmiş” bir kadının iç dünyasını, toplumsal baskı mekanizmalarıyla ilişkisini ve aşk deneyimini merkeze alır.[7]
Romanın yayın öyküsünde, Suat Derviş’in “Fosforlu Cevriye”yi daha erken tarihlerde senaryolaştırdığı ve yayınevlerine roman olarak teklif ettiği, fakat uzun süre yayınevleri tarafından reddedildiği, bazı kaynaklarda özellikle vurgulanır.[6] K24’te aktarılan bir pusula notundan, yazarın romanı önce senaryolaştırdığı, daha sonra kitaplaştırdığı anlaşılmaktadır.[5] Bu durum, roman ile sinema/tiyatro arasında organik bir ilişkinin bulunduğunu gösterir.
4. Romanın Konusu ve Temaları
4.1. Cevriye’nin Dünyası: Galata Sokakları ve “İcra-i Sanat”
Şehir Tiyatroları ve çeşitli sahne uyarlamalarında özetlendiği şekliyle, Cevriye:
- Anne babasını tanımayan,
- Denizin kucağında büyümüş bir sokak çocuğu,
- Galata çevresinde karnını doyurabilmek için “icra-i sanat” eden, yani bedenini ve gösterisini satarak geçinen bir kadın,
- Kendi deyimiyle “karpuz kabuğu kokan denizlerde” yüzen, cesur, savaşçı, boyun eğmez, ama aynı zamanda çocuksu ve naif bir kişilik olarak betimlenir.[1][3][6][8]
Bu tanım, romanın temel tematik eksenini ortaya koyar:
- Toplumun “düşük” gördüğü bir mesleği icra etmesine karşın, insanî onuru ve özgürlüğü için direnen bir kadın figürü,[3][7]
- Toplumsal normlara uyum sağlamayı reddeden, ama duygusal, sadık ve sevgi kapasitesi yüksek bir karakter,[1][3][7]
- İstanbul’un sokak kültürünü, argo dilini, gece hayatını bedeninde taşıyan, adeta “şehirle özdeşleşmiş” bir kadın.[2][3]
4.2. “Adam” ve Kara Sevda: Aşk, İdam ve Direniş
Tiyatro uyarlamalarında ve yeni sahne metinlerinde detaylandığı üzere, Cevriye’nin kaderini değiştiren kişi, “Adam” olarak anılan esrarengiz bir erkek karakterdir.[3][6] Bu Adam:
- Cevriye’ye sokakta ölmek üzereyken rastlar; soğuk ve hastalıkla boğuşan Cevriye’yi adeta ölümden alır,[3][6]
- Ona diğer erkeklerin aksine “siz” diye hitap eder; yani saygı gösterir ve bir insan olarak görür,[3][6]
- Aslında gizli yaşayan bir idam mahkûmudur; geçmişindeki suç ve ceza, Cevriye’ninkine benzer biçimde devlet ve adalet mekanizmalarıyla çetrefilli bir ilişkiyi ima eder.[3][6]
Bu tanışmadan sonra Cevriye “bambaşka bir insan” hâline gelir; artık yalnızca sokakların ürünü değil, güçlü bir aşkın ve bağlılığın öznesi olur.[3][6] Hapis, sürgün, aradan geçen yıllar, devlet baskısı ve türlü belalara rağmen bu aşktan vazgeçmez; sevdiği adam için “her şeyi göze alacak” kadar kararlı ve fedakâr bir figüre dönüşür.[3][6]
Bu anlatı, aşkın dönüştürücü gücü ile adalet, suç, ceza ve devlet iktidarı arasındaki ilişkiyi yan yana getirir. Cevriye, hem “suçlu” (fahişe) hem de ahlaki açıdan “sadık ve onurlu” bir karakter olarak, edebiyatta stereotipik “düşmüş kadın” imgesini kırar; onu çok daha karmaşık ve çelişkili bir insan olarak çizer.[2][3][7]
4.3. Toplumsal Cinsiyet ve “Öteki”lik
Roman ve uyarlamalar, toplumsal cinsiyet bağlamında birkaç kritik noktaya işaret eder:
- Kadın bedeninin denetimi: Cevriye, bedeninin kullanımı üzerinden hem geçimini sağlar hem de toplumsal yargının hedefi hâline gelir.[3][7]
- Mekânın cinsiyetlendirilmesi: Karakol, mahkeme, hapishane gibi mekânlar, genellikle erkek otoritesinin temsil edildiği yerlerdir; Cevriye bu mekânlarla sık sık karşı karşıya gelir.[3][9]
- Öteki’leştirme: Cevriye, hem “fahişe” hem de “sokak kadını” kimliğiyle toplumun dışına itilmiştir; ancak anlatı, onun iç dünyasına ve duygularına odaklanarak bu dışlamayı sorgular.[2][7]
Bu nedenle roman, çağdaş eleştirmenler tarafından “Türkçede yazılmış en iyi romanlardan biri” olarak nitelendirilmiş ve özellikle alt sınıf kadınların temsili açısından dikkate değer bulunmuştur.[2][7]
5. Sinema, Televizyon ve Tiyatro Uyarlamaları
5.1. Sinemada Fosforlu Cevriye
Fosforlu Cevriye, geniş kitleler tarafından çok büyük ölçüde Türkan Şoray – Kadir İnanır’ın başrollerini paylaştığı film uyarlamasıyla tanınmıştır.[1] 1970’lerde çekilen bu film, Suat Derviş’in hikâyesini sinema diliyle yeniden yorumlar; aynı zamanda, dönemin Yeşilçam melodram estetiğini de taşır.[1]
Film, izleyici nezdinde Cevriye yapısını daha da popülerleştirmiş; şarkı, karakter ve İstanbul manzaraları birbiriyle özdeşleşmiştir. Bugün pek çok kişi için Fosforlu Cevriye denince ilk akla gelen, bu sinema uyarlamasındaki görsel imgelerdir.[1][2]
5.2. TRT Dizisi: 1989 Yapımı Uyarlama
Ekşi Sözlük’teki tanıklıklar, 1989 yılında TRT ekranlarında dört bölüm hâlinde, her biri 60 dakika süren bir Fosforlu Cevriye dizisi yayımlandığını belirtir.[2] Dizinin künyesi şu şekildedir:[2]
- Yönetmen: Ümit Elçi
- Yapıt: Suat Derviş’in romanı
- Sanat yönetmeni: Deniz Özen
- Dans yönetmeni: Sait Sökmen
- Müzik: Sarper Özsan
- Yapımcı: Şener Gezgen
- Oyuncular: Müjgân Özsan, Ege Aydan, Atacan Arseven, Belkıs Dilligil, İsmail Hakkı Şen, Saadet Sun, Defne Halman, Hikmet Körmükçü, Aydan Burhan, Metin Çekmez
Bu dizi, bugün pek hatırlanmayan, hatta bazı izleyiciler tarafından neredeyse “gizlenmiş” bir yapım olarak anılsa da, romanın ekran tarihindeki önemli bir durağıdır.[2]
5.3. Tiyatro ve Müzikal Uyarlamalar
Fosforlu Cevriye, tiyatro sahnesinde de defalarca yorumlanmıştır. Öne çıkan uyarlamalar şu başlıklar altında toplanabilir:
- Gülriz Sururi Uyarlaması (Devlet Tiyatroları): Suat Derviş’in hikâyesi, 2008’de müzikal formunda sahnelenmiş; Gülriz Sururi tarafından uyarlanmış ve Devlet Tiyatroları repertuvarında yer almıştır.[1]
- Tuncer Cücenoğlu Uyarlaması: Yaklaşık 2015 civarında, oyun yazarı Tuncer Cücenoğlu tarafından bambaşka bir uyarlama kaleme alınmış; Ayça Varlıer’in başrolde olduğu bu sahnelemede Cevriye’nin “saklı kalmış” hikâyesi yeniden yorumlanmıştır.[1]
- İBB Şehir Tiyatroları Yapımı: Şehir Tiyatroları tarafından sahnelenen oyunda, 1930–40’ların İstanbul’u zengin tasvirlerle sahneye taşınmakta; arka sokaklar, hapishaneler, batakhaneler ve otoriteyle çatışma hâlindeki karakterler öne çıkarılmaktadır.[3]
Şehir Tiyatroları’nın oyun özetinde, Cevriye’nin “gökteki yıldızlardan doğduğuna inanan”, denizin kucağında büyüyen bir sokak çocuğu olduğu ve Galata’da “icra-i sanat” ederek hayatta kaldığı vurgulanır.[3] Aynı açıklamada, Cevriye’nin kendine özgü naiflik ve cilveleriyle, İstanbul’un tüm kaldırımlarını bilen bir kadın olarak tasvir edilmesi, romanın sosyolojik arka planının sahnede güçlü bir şekilde yeniden üretildiğini gösterir.[3][6]
6. Gerçek Hikâye Sorusu: Kurgu, Gerçek ve Efsane Arasında Fosforlu Cevriye
Güncel popüler yazılarda ve bazı röportajlarda “Fosforlu Cevriye’nin gerçek hikâyesi” başlığı altında, Cevriye’nin aslında zengin bir aile kızı olduğu, üstlendiği bir cinayet nedeniyle kimlik değiştirip sokaklara düştüğü gibi öğelerle bir arka plan hikâyesi kurulduğu görülmektedir.[1] Bu anlatılarda:[1]
- Cevriye, çocukluğunda iyi eğitim almış, varlıklı bir çevreden gelen bir genç kadın olarak başlar.
- Bir cinayeti üstlenmesi sonucu, hem hukuki hem de toplumsal baskıdan kaçmak için kimliğini değiştirip sokaklarda yaşamaya başlar.
- Böylece, sokak kadını kimliği, aslında trajik bir fedakarlığın ve sınıf düşüşünün sonucudur.
Bu tür anlatılar, genellikle tiyatro uyarlamaları ve sahne sanatları için dramatik etkiyi artıran, senaryoya özgü kurgu detayları içerir.[1][3] Roman metninde ve erken dönem kaynaklarda birebir aynı biçimde bulunmasalar da, sınıfsal düşüş ve kimlik değişimi gibi unsurlar, dönemin toplumsal yapısına uygun dramatik motiflerdir.
Dolayısıyla “gerçek” Fosforlu Cevriye’den söz edildiğinde, tarihsel bir kişi olarak değil:
- 1940’ların İstanbul’unda şarkılarla, tefrikalarla ve söylencelerle dolaşan bir şehir efsanesi,[4][5]
- Suat Derviş ve onu izleyen sanatçıların elinde biçimlenmiş bir kültürel figür,[1][2][3][7]
- Alt sınıf kadınların ortak kaderini simgeleyen bir toplumsal tip
olarak düşünmek daha isabetlidir.
7. Fosforlu Cevriye’nin Kültürel ve Edebi Önemi
7.1. İstanbul Edebiyatında Mekân ve Sınıf
Ekşi Sözlük’teki okur yorumları, romanda Galata’nın ve genel olarak İstanbul’un “köşe bucak” anlatıldığını, hatta bazı akademisyenler tarafından “Türkçede yazılmış en iyi roman” olarak nitelendirildiğini aktarır.[2] Mekânın bu denli ayrıntılı işlenmesi, romanı bir tür şehir monografisi hâline getirir:
- Liman çevresi, rıhtımlar, hanlar, köprü altları,[2][3]
- Küçük esnaf, balıkçılar, hamallar, işsizler, kumarbazlar, kaçaklar,[2][3]
- Yoksul kadınlar, çocuklar ve “afilli delikanlılar”ın otoriteyle ilişkileri[3]
bu anlatıda geniş yer bulur. Şehir Tiyatroları’nın oyun özetinde, mahalle aralarının, hapishanelerin ve batakhanelerin zengin tasvirlerle sahnelendiği özellikle vurgulanır.[3] Böylece Cevriye’nin hikâyesi, bireysel bir dram olmanın ötesine geçerek İstanbul’un sosyal topografyasını görünür kılar.
7.2. Kadın Temsili ve Toplumcu Gerçekçilik
Suat Derviş’in romanı, toplumcu gerçekçi bir çizgide, özellikle kadın emeği ve kadın bedeninin metalaşması gibi temaları merkezine alır.[7] Cevriye’nin anlatısı, hem fuhuşun ekonomik zorunluluklarla ilişkisini hem de ahlaki yargılarla çevrelenmiş bir hayatın içsel travmalarını göz önüne serer.[3][7]
Bu nedenle:
- Fuhuş, salt “ahlaki bozulma” olarak değil, yoksulluk, sınıf, cinsiyet ve devlet politikalarının kesiştiği bir yapısal mesele olarak ele alınır.[3][7]
- Cevriye, yalnızca “düşmüş kadın” değil, direnen bir kadın özne olarak tasvir edilir; sevdiği adama ve kendi yaşam ilkelerine sadık kalır.[3][6][7]
Bu bakış açısı, romanı feminist ve toplumsal cinsiyet odaklı okumalar için de verimli bir metin hâline getirir.
7.3. Müzik, Dil ve Popüler Kültür
Zeki Duygulu’nun şarkısının popülerliği, İstanbul argosunu ve sokak dilini geniş kitlelere taşımıştır.[4][5] “Karakolda Ayna Var” sözlerinin ve “Fosforlu Cevriye” adının etrafında biriken söylenceler, hem müzik tarihinde hem de popüler kültürde karanlık-sisli, ama cazibesi yüksek bir İstanbul imgesinin oluşmasına katkıda bulunmuştur.[4][5]
Roman ve uyarlamalar, bu popüler dili devralır; Cevriye’nin konuşma tarzı, kullandığı deyimler, sokak jargonuyla harmanlanmış bir karakter dili ortaya çıkarır. Böylece yüksek edebiyat ile popüler kültür arasında bir geçiş alanı oluşur.
8. Sonuç Yerine: Fosforlu Cevriye Neden Hâlâ Önemli?
Bugün Fosforlu Cevriye hâlâ tiyatro sahnelerinde yeniden yorumlanmakta, şarkısı çeşitli icralarla yaşatılmakta ve romanı yeni baskılarla okura ulaşmaktadır.[1][3][6][7][8] Bu sürekliliğin birkaç temel nedeni bulunmaktadır:
- Şehrin “parıltısız” yüzünü, yani yoksulluğu, dışlanmayı ve suçla iç içe geçmiş gündelik hayatı görünür kılması,[2][3][7]
- Toplumun dışına itilen kadınların hikâyelerini merkeze alarak, edebiyatta ve tiyatroda güçlü bir kadın özne yaratması,[3][7]
- Şarkı, roman, film ve tiyatroyu birbirine bağlayan çok katmanlı bir kültürel simge olması,[1][4][5]
- 1930–40’ların İstanbul’unu anlatırken, bugünün kent sorunlarıyla da benzerlikler taşıyan bir kent yoksulluğu panoraması sunması.[2][3]
Bu yönleriyle Fosforlu Cevriye, sadece nostaljik bir karakter değil; kent, sınıf, cinsiyet ve kültür tarihini okumak için güçlü bir mercek olma özelliğini korumaktadır.
Kaynakça
- [1] Hanife Yaşar, “Fosforlu Cevriye’nin Gerçek Hikâyesi”, Artful Living, kültür-sanat yazısı.
- [2] Ekşi Sözlük, “fosforlu cevriye” başlığı altındaki kullanıcı yorumları (özellikle romanın niteliği, Galata betimlemeleri ve TRT dizisi bilgileri).
- [3] İBB Şehir Tiyatroları, “Fosforlu Cevriye” oyun tanıtım ve özet metni (oyun konusu, karakter tanıtımı, 1930–40’lar İstanbul tasviri).
- [4] Dergipark, akademik makale: “Fosforlu Cevriye” (Zeki Duygulu’nun “Karakolda Ayna Var” şarkısı, 1940’lar, tefrika tarihleri ve şarkının kültürel konumu).
- [5] K24, “Cevriyem’in Fosforu” başlıklı inceleme yazısı (Fosforlu Cevriye’nin tarihsel kaynakları, Zeki Duygulu’nun rolü, Gece Postası tefrikaları, 1968 kitap baskısı ve senaryo notları).
- [6] YouTube tanıtım metni, “Fosforlu Cevriye Yeni Oyun” (oyunun kısa özeti, Adam karakteri, idam mahkûmu motifi, Suat Derviş ve Gülriz Sururi uyarlaması bilgileri).
- [7] Seslenen Kitap, “Fosforlu Cevriye” kitap tanıtımı (Suat Derviş’in romanı, ilk yayın tarihi, romanın temel temaları: toplumun dışına itilmiş bir fahişenin hayatı).
- [8] Instagram kısa tanıtım metni, “Fosforlu Cevriye” (anne babasını tanımayan, denizin kucağında büyüyen, sokakta hayatta kalan Cevriye vurgusu).
- [9] tiyatrolar.com.tr, “Fosforlu Cevriye” oyun künyesi ve kısa özet (karakol, mahkeme, hapishane gibi mekânların oyundaki rolü).