Beyoğlu Sanat Performance’da 90’lar: Bir Mekân, Bir Devir, Bir Festival
Nevizade’de, köklü bir mekan olan Sanat Performance, 1.500 kişi kapasitesiyle sadece müzik dinletisi değil, performans sanatlarından tiyatroya, film gösterimlerinden atölye çalışmalarına kadar geniş bir yelpaze sunuyor. Her mevsim, iklim ne olursa olsun açık olması da bir avanta. Peki, neden burada “90’lar Festivali” düzenleniyor? Bunu anlamak için, 1990’ların Beyoğlu’na, İstanbul’a ve Türkiye’ye bir yolculuk yapmak gerek.
90’lar, Türkiye’de siyasi ve ekonomik açıdan sıkıntılı ama kültürel olarak patlama yaşayan bir dönem. Radyo ve televizyon kanallarının özelleşmesiyle müzik, sanat, hatta eğlence dünyası kökten değişti. Artık popüler kültür eski sınırlarını aşmış, enerji bombası gibi. Bu da Beyoğlu’nda, özellikle İstiklal ve çevresinde kültürel bir hareketliliği doğurdu. Sanatçılar için Beyoğlu sadece kafa dinleyecekleri bir mekân değil, atölyelerin, tiyatroların, gece kulüplerinin birleştiği, durmaksızın üreten bir laboratuvar hâline geldi.
Sahnede 90’lar: Festivale Dönüşen Bir Kavram
Hemen şöyle bir uyarı yapayım: 90’lar konuşulacaksa, SALT’ın düzenlediği “Sahnede 90’lar” sergisini de aklınıza getirin. Çünkü bu sergi, dönemin performans ve sahne anlayışını doğrudan yüzünüze vuruyor. Aslında, “Sanat Performance’daki 90’lar Festivali” ile SALT’ın “Sahnede 90’lar” sergisi belli bir kültürel çizgide, geçmişin izini sürüyor. Arşivlerle, video kayıtlarıyla, dönem afişleriyle ve daha nicesiyle sahne sanatlarının nasıl evrildiğini gösteriyorlar.
SALT Beyoğlu ve Galata binalarında düzenlenen “Sahnede 90’lar” sergisi, sahne ve performans kavramlarını merkeze alarak, Türkiye’deki sanat üretimlerine bambaşka bir pencereden bakıyor. Fotoğraflar, videolar, eskizler, haber kesikleri, belgeler… Hepsi orada. Sergi, 1988’den 1999’a uzanan bir dönemi kapsıyor ama belli ki 90’ların ruhu 2000’lerin başına da sızmış[1]. Canlı performanslardan video kliplere, tarihî mekânlarda gerçekleşen deneysel işlerden, barlarda, parklarda sergilenen üretimlere kadar uzanıyor. Yani, Beyoğlu Sanat Performance’taki 90’lar gecesi de bu geleneğin bir devamı, bir yeri dolduruluşu ya da yeniden canlandırılışı diye düşünebilirsiniz.
90’ların İstanbul’unda “Arkadaşım Eşşek”ten “Yaz Geldi”ye: Kültürün Renkleri
90’lı yıllar, müzik açısından çok renkli bir dönemdi. Candan Erçetin, Mirkelam, Harun Kolçak, Kenan Doğulu, Tarkan, Sezen Aksu, Sertab Erener gibi isimler, bugün hâlâ dinlediğimiz ve dinlemekten yorulmadığımız şarkılarıyla listelerin başındaydı. “Hangi Aşk adil ki” bu dönemin sinemalaşan müzik klipleri arasında öne çıkanlardan biriydi. Aynı şekilde Mirkelam’ın “Her Gece” klibi, o dönemin rengini, enerjisini, hatta biraz da umarsızlığını çok iyi yansıtıyor[3]. Özel televizyonların açılmasıyla, müzik klipleri her yerdeydi. Radyodan televizyona, oradan sokaklara taşan bir kültür girdabı yaşanıyordu.
Müzik, 90’ların ruhunu anlamada çok etkili bir araç. Mesela, Sanat Performance’daki 90’lar Dans Gecesi’nde çalan şarkıları duyunca, kendinizi anlık olarak o yıllara, o rengarenk televizyon ekranlarına ışınlanmış hissediyorsunuz. Ama bunun ötesinde, Beyoğlu’nda 90’ların nasıl bir dönüşüme uğradığını, kültür-sanat ortamlarının nasıl çeşitlendiğini de görebilirsiniz. Feshane’de yapılan Seratonin Sergileri, ikinci ve üçüncü İstanbul Bienalleri, performans sanatçılarının çılgın işleri… Hepsi Beyoğlu merkezliydi ve kimse izleyici olarak kalacak sabrı bulamıyordu, ister istemez sahnenin bir parçası oluyorlardı.
Beyoğlu Sanat Performance’da Bir Gece Nasıl Geçiyor?
Sanat Performance, Nevizade’nin en popüler ve en geniş alanlı mekânlarından biri. Kiminin hafta sonu eğlencesi, kimininse tutkulu bir müzik gecesi için geldiği bu mekân, 90’lar Dans Gecesi’yle bambaşka bir enerjiye sahip. Girerken, 90’ların reklam müzikleri, Tarkan’ın vuruşuyla açılan dans pisti, insanların eğlence peşinde olduğunu hatırlatıyor.
Akşam boyunca, 90’ların unutulmaz hitlerini dinliyorsunuz. Şarkılar, kulak aşinası; dans hareketleri, içgüdüsel. Müzik listesi, “Arkadaşım Eşşek” gibi çocukluğa uzanırken, “Bu Gece”, “Yaz Geldi”, “Gel Bana”, “Şımarık” gibi unutulmazlarla devam ediyor. Saat ilerledikçe, içki listesinden bir şeyler ısmarlamak ya da mekânın sunduğu özel içeceklerden denemek, etkinliğin ayrı bir keyfi. Mekânın yarı açık havalandırması, çok kalabalık gecelerde bile rahat hissetmenizi sağlıyor. İstiklal’de yürümekten yorulanlar için biraz nefes almak için de biçilmiş kaftan.
Benim edindiğim not: Her şeyin bir ritmi var. Böyle bir gecede, aşırıya kaçmadan, sadece keyif almak için gitmek en doğrusu. Fazlaca efor sarf etmek, sabahı göreceğinden emin olamamak, 90’lar ruhuna uygun fakat bizim çoğunluğumuzun artık ayak uyduramayacağı bir tavır.
Beyoğlu’nda 90’lar Ruhu: Gelin Size Birkaç Manzarayla Geçeyim
90’lar, Beyoğlu’nda yalnızca eğlencenin değil, sanatın ve hayatın sınırlarının birbirine karıştığı bir çağdı. Sokaklar, barlar, tiyatrolar, sinemalar… Her yer sanatın bir parçasıydı. SALT’ın “Sahnede 90’lar” sergisinde, o döneme dair arşivler, fotoğraflar, video kayıtları izleyiciyle buluştu. Sergi, “sahne”yi yalnızca bir sunum alanı olarak değil, toplumun birlikte hareket ettiği, kolektif hayallerin büyüdüğü, kamusal alanlar şeklinde tanımlıyor[1].
Şimdi, Sanat Performance’a gece baskını yapıp 90’lar şarkılarını dinlerken, İstiklal’in arka sokaklarından birine sizi çekiyorum. Mesela Feshane’deki Seratonin Sergileri’ndeki bir performans gecesi… Mehmet Güleryüz’ün deve üstünde binaya girişi, Komet’in kafeste sözlük okuduğu o unutulmaz performans… Bunlar için bir kere daha söyleyeyim: 90’lar, disiplinlerarasılığın, hayal gücünün ve ironinin sınır tanımadığı bir dönemdi[2].
Özel televizyonların hayatımıza girmesi, her şeyi değiştirdi. Artık kült en programlar “Gece Jimnastiği”, “Adam Olmuş Çocuklar”, “Canlı Yayın”… Sokakta yürürken, televizyon setinden gelen sesleri duyuyordunuz. Komşu kapılar açık, herkesten bir müzik, bir gülüşme sesi geliyor. Bu birliktelik, aslında günümüzün dijital yalnızlığına en büyük tezat.
Beyoğlu’ndaki bu geleneğin, Sanat Performance’daki 90’lar Gecesi ile yeniden yüzeye çıkması, hem nostaljiye hem yeni tanıklıklara davetiye çıkarıyor. Gece boyunca, “Şu şarkıyı neden hâlâ çalmıyorlar?” diye beklemeden kalmasanız da, tam da olması gerektiği gibi, belli bir şefkatli kaosla hatırlıyorsunuz 90’ları.
90’ların Sanat Üretimi ve Günümüze Etkisi
SALT’ın “Sahnede 90’lar” sergisi, o dönemin sanat üretimine dair çok sayıda ipucu taşıyor. Sergi, sadece bir performans antolojisi ya da tek bir disiplin üzerinden dönemi anlatmıyor. Aksine, dönemin devingenliğini, çeşitliliğini, kendiliğindenliğini belgelemiş oluyor[3]. Sergi girişinde Candan Erçetin’in “Hangi Aşk Adil ki” klibinin yer alması da rastlantı değil. Klipler, o dönemin yaşam tarzını, özgürlük arayışını ve birlikte üretme arzusunu gösteriyor[3].
90’larda, sanatı tanımlamak için sınırlara ihtiyaç duyulmadı. Parklarda, barlarda, metruk binalarda, sahil kenarlarında, kısacası tüm sıradan mekânlarda, “sahne” yaratıldı. Bu, aslında günümüzün pop-up etkinliklerine, sokak sanatına, yerleştirme sanatına giden yolun temellerinin atıldığı bir dönem. Performans kavramı, bir sahne üzerinden değil, toplumun farklı katmanlarının buluştuğu her yerde, tanıklık ettiğimiz her an yeniden yorumlamaya açıktı[1][3].
Bugün Beyoğlu Sanat Performance’daki 90’lar Gecesi’nde böylesi bir gelenek devam ediyor. Dinletiler, canlı performanslar, müzikli buluşmalar… Hepsi, bir dönemin ruhunu yeniden canlandırmak ve birlikte üretmenin tadını almak için bir fırsat sunuyor.
Pratik Bilgiler, Neler Denemeli?
90’lar Dans Gecesi’ne gitmeyi düşünüyorsanız, önceden biletinizi alın derim. Kalabalık olabiliyor. Giysi konusunda sizi sınırlayan bir kural yok, oraya giden herkes kendi tarzında. 90’lı yılları yaşamış ya da yaşamamış olmanız, etkinliğin tadına varmanıza engel değil. Müzik, herkesi kendine çeken bir güce sahip.
Mekânın içecek menüsü oldukça geniş, ayrıca açık büfe ve meze seçenekleri de bulunuyor. Cep telefonuyla sosyal medyada paylaşmak için bolca fotoğraf çekin, ama bir yandan da “anı yaşa” ruhuna özen gösterin.
Nevizade’deki yemek seçenekleri de dikkate değer. Etkinlik öncesi ya da sonrası, meşhur meyhanelerde bir şeyler atıştırmak, geceyi daha anlamlı hâle getiriyor. Şunu da hatırlatayım: Beyoğlu’nun gürültüsüne eşlik etmek için rahat ayakkabılarınızı giyin. Yürüyüş rotanızı geniş tutun, çünkü her adımda 90’ların iziyle karşılaşabilirsiniz.
Son Söz: Beyoğlu 90’lar, Yalnızca Bir Dönem Değil, Dönüşümün Adı
Beyoğlu Sanat Performance’daki 90’lar Festivali, yalnızca nostaljik şarkılar çalan bir dans gecesi değil, o dönemin kültürel dönüşümünü ve ruhunu günümüze taşıyan bir buluşma. SALT’ın “Sahnede 90’lar” sergisiyle paralel ilerleyen bu etkinlik, müziğiyle, enerjisiyle, birlikteliğiyle şehrin ritmine katılıyor.
Günümüzün sayısal devrimine, dijitalleşmeye, yalnızlaşmaya karşın, 90’lardaki gibi birlikte eğlenmek, birlikte üretmek, şehir hayatının ortasından bir haykırış gibi. Mertkan olarak, bu festivalde bulunmanızı kendi adıma öneririm. Hem müziği, hem mekânı, hem de Beyoğlu’nun kendine has tavrıyla, dönüşüm yaratan bir gece yaşayacağınıza eminim.
Kaynakça
- SALT Galata, “Sahneden 90’lar Dönemi Performanslarına Arşivsel Bir Bakış”, saltoline.org/tr/2455/sergi-sahnede-90lar [1]
- ArtDog İstanbul, “Hey Gidi 90’lar: Sahnede 90’lar Sergisi Üzerine”, artdogistanbul.com/hey-gidi-90lar [2]
- Unlimited Publications, “Sahneden Kültür Tarihine Bakış: Sahnede 90’lar”, unlimitedrag.com/post/sahnede-90-lar [3]
- Argonotlar, “Sanatla Hayatın Sınırı Ortadan Kalkarken: Sahnede 90’lar”, argonotlar.com/sanatla-hayatin-siniri-ortadan-kalkarken-sahnede-90lar [4]
- theMagger, “Sahnede 90’lar: Salt’ta 90’lar Nostaljisi”, themagger.com/sahnede-90lar-sergisi-salt [5]
- Artam, “Sahnede 90’lar’ın yazıları Salt Blog’da yayınlanıyor”, artam.com/makaleler/konular-konuklar/sahnede-90larin-yazilari-salt-blogda-yayinlaniyor [6]
Bu kaynaklar, makale boyunca aktardığım bilgilerin, gözlemlerin ve detayların temelini oluşturuyor. Eğer 90’ların Beyoğlu’na, kültür sanat hareketlerine ve günümüzdeki yansımalarına ilgi duyuyorsanız, bu kaynakların düzenlediği sergileri, yazıları ve etkinlikleri kaçırmayın.