Saraybosna'nın Yıldız Tozlu Tarihi: Damardan Osmanlı, Biraz Avusturya, Bolca Balkan
Dostlar, valizler hazır mı? Yanınıza şemsiye, rahat ayakkabı ve boş mideler alındı mı? Çünkü bu yazıda Beş Yıldızlı Saraybosna Turu ile sizi bir zaman makinesine bindirip, Osmanlı paşalarından Avusturya-Macaristan asaletine, Yugoslavya nostaljisinden Bosna'nın bağımsızlık coşkusuna kadar dolu dizgin bir yolculuğa çıkaracağım. Şehirde her köşe başı tarih kokarken, siz de ister Habsburg stili binalarla selfiesinizi çekin, ister Başçarşı’da cezeryeli baklava ardından sade Türk kahvenizi yudumlayın!
Saraybosna, bugünün Bosna-Hersek’inin başkenti ve tartışmasız en kozmopolit beldesi. Osmanlı’dan önceki adıyla Vrhbosna, Ortaçağ’da kale ve vadinin gözetleme noktası iken, 15. yüzyılda II. Mehmet’in fetihleriyle Osmanlıların önemli eyalet merkezi olmuştur[1]. Gazi Hüsrev Bey’in şehre kattığı külliye ve vakıflar sayesinde bir Türk-İslam başkentine dönüşmüş[5]. Osmanlı eserlerinin sırtını vermiş, Avusturya-Macaristan döneminin klasiğiyle süslenmiş, Yugoslavya’nın asi ruhunu solumuş, savaşlara, yıkımlara ve hayata inat, umutlu yarınlara kucak açmış bir şehirden bahsediyoruz.
Saraybosna’da 5 Yıldızlı Konaklama: Paşalara Layıksınız, Zaten Biraz da Paşa Oldunuz!
Şimdi gelelim en çok merak edilen soruya: Saraybosna’da “5 yıldızlı otel” deyince aklımıza ne gelmeli? Bir otel düşünün; odanızdan Trebević Dağı manzarası, jakuziden aşağıda akan Miljacka Nehri görülsün, kahvaltıda ise Boşnak böreğiyle ev yapımı reçeller süzülsün masanıza! Modern lüksle dokunmuş, savaş sonrası sarılmış, spa’sı dinlendirici, personeli sanki sizin çocukluk arkadaşınız gibi sıcak...
Şehirdeki beş yıldızlı oteller lüks konforu, şehir merkezine yakınlığı ve tarihi dokusuyla öne çıkıyor. Genellikle eski konak veya saraylardan dönüştürülen bu otellerde sakın şaşırmayın: Bir sabah baş ucunuzda gümüş işlemeli Bosna kahvesi takımı bile bulabilirsiniz!
Başçarşı ve Çarşı Sefası: Osmanlı’ya Selam, Cevapi’ye Devam!
Lezzet Durakları: “Doymam Diyene Bile Pes Ettirenler”
Saraybosna turu başlar başlamaz, yol sizi Başçarşı’ya (Baščaršija) getirecek. 15. yüzyıldan kalma bu tarihi pazar, kolunuza yapışan bir zaman tüneli gibi! Tavuk gibi tıkış tıkış dükkanlar, her adımda başka bir bakır ustası. Kimi kahve döver, kimi baklava açar, kimi sevdalinka türküleriyle ruhunuzu doyurur[2][9].
- Cevapi: İşte Saraybosna’nın paçalı altın madalyalı yemeği! Izgara köfteciklerin arasında yayılan o mis gibi mangal kokusu, yanında soğan ve somun ekmeği. Bir tanesiyle doyulmaz, porsiyon biter “bir küçük daha” istenir!
- Burek: Türk böreğinden farklı olarak sadece kıymalı olanı burek sayılır. Patatesli, ıspanaklı isterseniz onlara farklı isimler veriliyor, bizdeki gibi her şeye börek demiyorlar! Yanına ayran niyetine “yoğurt” almayı unutmayın.
- Pideciler: “Gözümüzle doyduktan sonra midemizle yarıştık” dedirten Boşnak pideleri de listede.
- Baklava ve Trileçe: Başçarşı baklavaları Türk mutfağında “yeni yetme” olur mu bilinmez ama hâlâ anneannelerimizin elinden çıktığı gibi kıtır kıtır. İster bir fırında oturun, ister fırın önünden kaçak atıştırın.
Saraybosna’da yeme içme, karın doyurmak değil bir “mutluluk projesi”dir. Kahveniz džezvada gelir, yanında lokum ve ekstra enerjinizle şehir keşfine devam!
Şehrin En Popüler Gezilecek Yerleri: “Geçmiş, Şimdi ve... Instagram’da Kaç Like Alır?”
- Latin Köprüsü: Arşidük Franz Ferdinand’a yapılan suikastla I. Dünya Savaşı’nın tetiklendiği köprü[8]. Üzerinden geçerken tarihin size göz kırptığını hissedeceksiniz.
- Gazi Hüsrev Bey Camii ve Külliyesi: 1530’lardan kalma bu külliyede Osmanlı estetiğiyle baş başa kalacaksınız. Avluda oturup biraz Bosna güneşi, biraz da huzur depolayın[5].
- Vijećnica (Şehir Kütüphanesi): Avusturya-Macaristanlılardan kalan oryantalist mimari şaheseri; fotoğraf çekerken ağzınız açık kalabilir.
- Morica Han: Osmanlı şehir hanlarının Balkanlardaki son örneklerinden. İç avludaki kafelerden birinde “Boşnak kahvesi ve fıstıklı rahat lokum” tadın!
- Sarı Tabya ve Beyaz Tabya: Şehri tepeden buz gibi bir bira ya da limonata eşliğinde izlemek için Sarı Tabya’da güneşi batırın, Beyaz Tabya’da ise ay manzarasında kaybolun.
- Sebilj Çeşmesi: Burası Saraybosna’nın kalbi. Yanında bir güvercin sürüsü eşliğinde selfie çekilmezse, Saraybosna’ya gelmiş sayılmazsınız!
- Ferhadiye Caddesi: Akşam saatlerinde yerel halkla birlikte yürüyün. Alışveriş, dondurma ve canlı müzik sizi bambaşka atmosferlere taşıyacak.
Kültürel Dokusuyla Saraybosna: “Bir Şehirde Dört Din”
Saraybosna, yüzlerce yıldır farklı etnik ve dini toplulukları aynı mahallede yanyana yaşatmış: Müslüman, Katolik, Ortodoks ve Musevi. Şehir merkezinde 200 metre arayla bir cami, bir sinagog, bir Katolik katedrali ve Ortodoks kilise görebilirsiniz[3][5]. Yani, burası “Avrupa’nın Kudüs’ü” diyenleri hiç yadırgamayın!
- Gazi Hüsrev Bey Camii: Mimarisi, avlusu ve taş işçiliğiyle şehrin en önemli İslami yapısı.
- Sarajevo Katedrali: Gotik mimarinin Avusturya-Macaristan esintileriyle harmanlandığı gösterişli bir buluşma noktası.
- Stari Yahudi Sinagogu (Eski Sinagog): Müzeye çevrilmiş olan bu yapı, Bosnalı Yahudi kültürünün kentteki izlerini gösteriyor.
- Sırp Ortodoks Katedrali: Ferhadiye Caddesi'nin sonunda bulunduğu için genellikle katedral turuna eklenir. Kubbe ve freskleriyle dikkat çeker.
Saraybosna Geceleri: Sevdalinka, Rakija, Egzotik Ritimler
“Balkans of Fire” Gecelerinde Kıpır Kıpır Olun!
Burası öyle bir şehir ki, gece hayatı hem Osmanlı terasına hem de Balkan barına sığar! Özellikle Başçarşı çevresinde her köşe başı bir caz barı, canlı müzik mekanı ya da sıcak şarap sunan tavernalar var.
- Sevdalinka: Boşnakların hüzünlü, romantik ama bir o kadar da insanın içine işleyen geleneksel müziği. Bir kafede otururken fonda bir sevdalinka çalarsa, ağlamamak için kendinizi zor tutabilirsiniz!
- Rakija Deneyimi: Mideye iyi gelir diyenlerin sayısından fazla Rakija çeşidi var. Erikli, armutlu, elmalı, hatta şeftalili! Ancak aman diyeyim, rakija yavaş içilir, yoksa gece sizden hızlı geçer!
- Jazz Bar’lar: Saraybosna Caz Festivali taze taze çekiliyor. Bakmayın Balkan şehri olduğuna, buranın yeraltı cazı Whatsapp grupları kadar hızlı yayılır.
- Kafana Kültürü: Biraz salaş, biraz nostaljik bu mekanlarda yerel halkla dost masalarında şarkılar söyleyip geceye karışabilirsiniz.
Hem gece hayatı, hem de canlı ama samimi atmosfer arayanlar için Saraybosna hayatı boyunca unutulmaz gecelere ev sahipliği yapar. Kimi zaman bir halayda, kimi zaman sevdalinka melodisinde, yada bol kahkahalı değişik sıcak sohbetlerde kendinizi bulursunuz.
Festivaller, Olimpiyatlar ve Modern Saraybosna: “Dünya Yıldızları Burada Doğdu!”
Saraybosna, 1984 Kış Olimpiyatları ile dünya çapında bir patlama yakaladı.[1] Olimpiyat köylerinin izleri dağlarda hâlâ sürülmekte. Her yıl Mayıs ayında düzenlenen Saraybosna Film Festivali ise Avrupa’nın en prestijli festivallerinden biri. Eğer festival dönemine denk gelirseniz, Hollywood yıldızı gibi hissedebilirsiniz!
- Caz Festivali: Sonbaharda Caz Festivali mekanlarını koklayın; notalar şehrin ortasında birbirine karışıyor.
- Kış Sporları: Igman ve Bjelašnica dağlarında kayak ve snowboard için vakit ayırın. Aman dikkat: Önce kayak, sonra Rakija, aksi halde festival pistte başlar!
Datça’dan Van’a, Kars’tan İstanbul’a... Saraybosna’da Anadolu’nun Gölgesi
Kendinizi bir anda cami önünde Osmanlı çini desenleri incelerken, yan masada Boşnak Türkçesiyle “haydi bir bardak kahve daha” diyen bir amcanın sohbetinde bulabilirsiniz. Burada tarih sizi kucaklar, ev sıcaklığını kalabalık sofralarda, samimi selamlaşmalarda bulursunuz. İstanbul’un Eminönü’sü Başçarşı’da yaşar, Anadolu’nun lezzetleri Boşnak mutfağında yeniden yeşerir!
Beş Yıldızlı Saraybosna Turu için Pratik Bilgiler ve İpuçları
Gitmeden Bilin:
- Para Birimi: Bosna-Hersek’in para birimi Konvertibl Mark (BAM) ve euro’nuzu döviz bürolarında kolayca bozdurabilirsiniz.
- Ulaşım: Şehir merkezinde yürümek en güzeli. Taksi ucuz, tramvay ise adeta bir zaman yolculuğu!
- Yemek Kültürü: Vejetaryenler için seçenekler kısıtlı olabilir. Bol bol hamur işi ve etli yemek var. Vegan dostlara şehri “çemen” gibi öneriyoruz ama damak tadınızı zorlayabilir!
- Hediye Almak: Bakır işlemeler, danteller, magnetler, tissus örtüler popüler. “Burek” getirmek isterseniz, valizinizin güvenli kısmında taşıyın!
- Güvenlik: Saraybosna oldukça güvenli bir şehir. Gece Başçarşı’da rahatça dolaşabilirsiniz ama içkiyi biraz fazla kaçırırsanız, cebinizdeki rakija şişesinin sayısını unutmayın!
Yaz-Kış Eğlencenin Adresi: “Dört Mevsim Saraybosna”
Saraybosna ilkbaharda açan kiraz çiçekleriyle romantik, kışın kar altındaki Başçarşı ile kartpostal gibi, yazın ise açıkhava konserleri ve teras kafelerinde cıvıl cıvıl! Hangi mevsimde gelin, kendinize muhakkak eğlence ve keyifli bir program bulursunuz.
- En iyi aylar Nisan-Haziran ve Eylül-Ekim arasıdır. Ne çok sıcak, ne çok soğuk!
- Kışın kayak ve dağ eğlenceleri, yazın ise açık hava festivalleri öne çıkar.
Dolu Dolu Saraybosna: Yerden Göğe 5 Yıldızlı Tur Rotası
- Başçarşı ve Sebilj Çeşmesi’nde kahvaltı ile başlayın.
- Latin Köprüsü ve Suikast Müzesi’ni ziyaret edin.
- Vijećnica Kütüphanesi ve Miljacka boyunca yürüyüş yapın.
- Gazi Hüsrev Bey Külliyesi’nde Osmanlı ihtişamını yaşayın.
- Morica Han ve kahve molası şart.
- Ferhadiye Caddesi ve çevresinde alışveriş biraz serbest zaman.
- Öğlen yemeğinde cevapi ve yoğurt.
- Sarı Tabya’da gün batımı ve şehir manzarası.
- Akşam, canlı müzik barlarında bir sevdalinka konseri ile geceyi tamamlayın.
Bir Boşnak Efsanesi: “Bir Kaşık Kahve, Bin Yıllık Muhabbet!”
Saraybosnalılar için kahve sadece içecek değil, günlük hayata dair bir ritüel. Boşnak kahvesi ağır ağır pişer, bol köpüklü gelir. Yanına bir lokum, biraz güleryüz ve hele ki güzel bir muhabbet koydu mu, zaman durmuş gibi gelir![6][9]
Son Söz: “Saraybosna’yı Anlatmaya Yetmez, Yaşamak Lazım!”
Boreğin sıcağından rakijanın sıcağına, sevdalinkadan Başçarşı’daki kuş sesine kadar Saraybosna her adımında bir hikaye, her sokağında bir sır fısıldar kulağınıza. Bu kenti rehber kitaplardan değil, şehrin kendi ritminde, biraz spontane, bolca macera ve gülümsemeyle yaşayın!
Öyle bir şehir ki burası, yandaki masadan “Haydi, bize katıl” diyen birileri mutlaka çıkar.
Kaynakça
- [1] Saraybosna - Vikipedi
- [2] Saffet Emre Tonguç, Saraybosna
- [3] Pegasus Blog, Saraybosna
- [4] Gezimanya, Saraybosna Rehberi
- [5] TDV İslâm Ansiklopedisi, Saraybosna
- [6] Gezip Gördüm, Saraybosna Gezilecek Yerler
- [8] GetYourGuide, Saraybosna Turu
- [9] Gezimanya, Saraybosna Gezi Rehberi